Isinapilipinong mga Tula mula sa PRISON AND BEYOND
Isinapilipinong mga Tula mula sa PRISON AND BEYOND
ni JOSE MA. SISON
Salin ni Gelacio Guillermo
Jose Ma. Sison, Makata ng Proletaryado ni Gelacio Guillermo
Nakahanay si Jose Ma. Sison sa mga lider ng proletaryado tulad nina Mao Zedong at Ho Chi Minh na may natatanging hilig sa pagsulat ng tula. Sa gitna ng praktikal na pamumuno sa rebolusyonaryong kilusan, o sa samut-saring kalagayang hinaharap ng mga rebolusyonaryo sa pagtupad ng tungkulin, nakakahanap sila ng panahong ipahayag ang saloobin tungkol sa sarili, sa mga minamahal, sa lipunan at rebolusyon. Ang gawaing ito ay dagdag sa pagkilala sa kanila bilang mga indibidwal na naninindigan sa mga pundamental na pagbabago sa kani-kanilang panahon at bayan.
Sa mga makatang tulad nila, si Sison marahil ang may pinakamahabang praktika sa pagsulat ng tula, aabot na sa limang dekada, mula dekada singkwenta bilang mag-aaral (AB English Literature) sa Unibersidad ng Pilipinas hanggang sa kasalukuyan bilang political refugee sa The Netherlands, katayuang ngayo’y nalalagay sa panganib dahil sa pagbansag sa kanya ng imperyalismong Estados Unidos at Unyong Europeo bilang "dayuhang terorista." Bunga nito, nagkakaroon ng dobleng halaga ang mga tula bilang talaan ng mga tampok na bahagi ng kanyang buhay bilang guro at rebolusyonaryo, at ng pag-unlad ng kanyang panulaan mula sa asta ng panandaliang paglalarong linggwistiko ala-James Joyce ("By cokkis lilly woundis") hanggang sa pinakasimpleng pagsusuma ng isang napakakumplikadong buhay sa walang humpay na pakikibaka ("In the Dark Depths"/Sa madilim na kailaliman)
Sa isang pambihirang paglalahad ng ars poetica, sinabi ni Sison:
Ipinalalagay natin dito na para mahinog at lumalim, dumaan na ang makata sa matagal at dibdibang proseso ng paghantong sa isang paningin-sa-mundo, ng pagpapayabong ng kanyang buhay sa pamamagitan ng mga karanasang personal at kolektibong praktika sa kapwa, ng pagpapakabihasa sa wika at pagkatuto sa mga batikang manunulat, at kaalinsabay ay ng pagpapahusay ng sarili niyang kasanayan sa sining. Pero para lumikha ng tula, kailangang magtrabaho ang makata sa larangan ng matulaing imahinasyon, tuluy-tuloy o kahit man lang sa mahaba-habang panahon sa pana-panahon. (Author's Note, p 12, sa Prison and Beyond, Selected Poems 1958-1983. Akin ang salin-GG)
Hindi malayong inilalarawan niya rito ang proseso ng sarili niyang pag-unlad bilang makata/rebolusyonaryo, na mangyaring sundan ng iba.
Alam natin ang lugar ng tula sa buhay ni Sison, anuman ang mangyari, anuman ang kanyang maging kalagayan saanmang lugar at panahon. Sa isang tula, anya:
…. ….ang mga tulang aking binubuno Ang marurubdub kong katoto. ("Poems and Rest" 10 May 1978)
Alam din nating nakalugar ang kanyang mga tula sa buhay at pakikibaka ng sambayanang Pilipino.
Unang binasa sa "Gabi ng Pagpupugay kay Propesor Jose Ma. Sison" sa pamamahala ng College Editors Guild of the Philippines (CEGP), l4 Nobyembre 1002, UP Faculty Center. Ang mga tula: Baykokisliliwundis Karnabal Ang larong imperyal(ista) Masaker Itong mga magbabasura Kapatid Nakaturo paitaas ang madidilim na sibat ng oras Lawing ginto Mula Pilipinas hanggang Byetnam: mga ibong mandaragit Ang gerilya’y tulad ng makata Ang beteranong walang saysay at ang mga dragon ng kanyang mga panaginip Sa ulan Pagpuri sa mga martir Paano maging bayani Ako’y laging kasama ninyo Walang iinam pa Ang aking sandatang ispiritwal Ikaw ang asawa’t kasama ko Pugon Sa madilim na kailaliman Perlas Ginto Tula at pahinga Ang pagdating ng ulan Ulan at araw sa bundok Ang gitnang patag Angalo, o Angalo Mga bahagi ng isang bangungot Ang tulang patalim Baykokisliliwundis
Sa matubig lumuwal ang payatot na linta Bulag, pinagpala, malagoma para mapahaba pa Ang pagpapala niya't pagpapaputi sa laman bilang laman Berde, madulas na likod, matingkad na dilaw nakaguhit Sa nakaamba bihasang mga punyal, mga pinong karayom Wari'y may tagabulag sa pagsipsip ng dugo sa komunyong tao'y tao ang nilalaklak Nag-iiwan ng makating pantal, gawa niyang tunay, makasalanan Baykokisliliwundis! Budburan ng asin o apog o hayaang dumikit at malaglag!
"By Cokkis Lilly Woundis," 1958 Karnabal
Ang karnabal na paulit-ulit, gintong kalasag Umiikot sa binuwisang pamamayani ng dilim Dinadakma't tinitipon ang mga bituin Sa marahas na liwanag, tumitiling Sambahin ang sukdulang maibenta.
Ang itsurang walang puno't dulo, ang mapaglarong bakod Na mga karatulang marangal manlinlang Ay bumubukas sa bayad sa kumikitang geyt Na nagpapatuloy tulad ng isang magalang na pusa- Ang pambungad na paghahari ng mga burukratang nasusuhulan Sumusunod sa makasariling patnubay ng pangkalahatang tuntunin Sa magastos na tawaran para sa pwesto't gusali.
Sa kalagitnaan ng naninikip na kabilugan Ang masisiglang bugaw ay naghahabi ng marahas na kaibuturan; Itinatago ng magarbong porma ang mga trabahador Na nagtayo at nagsasabalikat nito, parang si Atlas. Ang mga toldang pangmonopolyo sa magulong ayos Itinatanghal ay ang pinakamagagaling na gawa ng mga hayop na nakatutok sa kliyente. Ang mga pulitiko't lisensyadong ispesyalista'y Sirkero sa pagbalanse at pagbaligtad, Nagsasakabayo, leon, elepante Oso at matsing. Bagay na komedyante sa tabi-tabi ang nagdudunung-dunungan, Kupkop ang kanilang kinastang agimat; Naghahandog ang mga palabas ng mga anomalya, tulad ng Mga makatang nagpapatawa'y sinisiryoso, O kung siryoso'y pinagtatawanan naman. Isang tsonggo ang kumukumpas sa simponyang nakaplaka. Naghahandog ng mga pekeng tapat sa orihinal tulad ng Orihinal na ahas sa ipinagbawal na punungkahoy At batang sobrang laki ang burat. Ang mga peepshow ay may hatid bukod pa sa sinisilip: Mga mapagkawanggawang ginang na nakikipaglambutsingan sa mga dyigolo; Nakakasiya ang sala-salabat na mga salamin sa kanilang sarili lang ang iniibig; Libreng pumasok sa bahay ng lagim Salamat sa kumpanya ng inuming pampalamig. Ang tanawin at kalkuladong bilis ng ferriswheel. Flying saucer, duyang eroplano, roller coaster, At tren-trenan - pinamamalagi ng lahat ng ito ang kahindik-hindik na panahon Ng daigdig na karnabal ng mga kantanod At lumalaking mga bata, ang karnabal na iniiwang kalbo ang patag Matapos ang gabi ng pagpuputong sa makwartang musa.
"Carnival," 1959 Ang Larong Imperyal(ista)
Nakakubli sa ngiti ng negosyante ang isang switik May kending patikim at nakalaang presyo Sa mga aliping sanlaksa ang pasasalamat. Walang latigo'y May ngiting radyoaktiv naman ang mamang kulay-araw, sinasantong dyablong pinakamatinik Pumapakyaw ng kawawang mga kalul'wa sa baseng pandepensa Walang palya'y tahimik pa - ang swabeng tiranong Walang kamay ay lumilingkis sa mga anakpawis sa bukid at tambakan Kanilang murang dugo ang pampatigas Sa tulay na bumibigat sa kwarta (ayon sa mga ninuno).
"The Imperial Game," 1966 Masaker
Siyam na gabi makaraan ang masaker Isang lalaking nakakabayo'y Mabilis na bumagtas sa lagusan ng kalabaw Kasunod ang mga lalaking hubad at sugata't nagwawagayway Ng mga kayumangging banderita Ng namuong dugo't putikang saplot Hinabi ng mga asawang matimpi, ngayo'y pinangingipuspos ng pagluluksa, Ngayo'y sarili ang hinahambalos ng nobena ng dalamhati.
Bago nitong siyam na gabi, dumating ang mga lalaking itim, Nakaunipormeng itim, Aroganteng bisitang Nagtatatawag ng pangalan, Isinisigaw ang utos sa bawat pinto, Hinahaltak ang natumba, ang tulog sa sahig-kawayan, Tinatadyakan ang mukhang gulantang, Tinitipong parang tupa ang matitipuno Sa talim ng bayoneta sa kalsada ng kamatayang Ginugwardyahan ng mga sundalong habol ay tansong medalya.
Doon, sa mahabang kalsadang pangkalabaw Palaruan ng mga batang-baryo Nilalansi ng mga eksperto sa tortyur ang makatarungang poot Para pigain ang lihim ng mga lagusan sa gubat. Tumambad sa bulag na sawaling dinding ang salot Tinupok ng nakapanlulumong kaguluhan ang mga dampa Habang kinakaladkad ang ama, anak, asawa at kapatid
Patungong ilog sa likod ng gumigiray na kapilya Para sa isa pang banal na digma ng mga taong itim. Sa dilim, isang mapagmalasakit ang nagsabi, "Luminya lang ng tuwid dito sa pampang Sumunod at nang makauwi na." Sila nga'y sumunod, at pumula ang ilog.
"Massacre," 1960 Itong mga magbabasura
Itong mga magbabasura, pinagpalang mga anak ng tapang, ay namimilipit Sa ritwal ng paghihirap, sanay, parang langaw. Walang sermong nag-aabang sa kanila sa kanto Sinusunggaban nila ang tagos-sa-kaluluwang pribilehiyo sa mga basurahan At mamasa-masang bunton ng tae para mapanumbalik ang kanilang laman at hininga. Sumusunod sa palad ng mga ama, nanghihina'y mabilis silang kumakain Bago dumagsa't umagos ang mga isda't tinapay. Bumabagsak sila sa katigangan ng sementado't Aspaltadong mga lansangan sa syudad; ang hingal at sukal ng semento't asero'y Walang bungang dulot, sila'y walang dinidiligang tagong tumana. Wala kahit kapirasong lupang sinlapad ng puntod ang magbibigay sa kanila Ng malinis makakaing usbong, ang tira-tira sa mundo ng basura ang kanilang minimina At sanay na isinusubo sa kanilang galis-bungangang Mahigpit kumagat sa mga sumpang sa kung saa'y hinalikan sa gintong tasa't Nginatngat nang may maputla't mahinhing bahid ng seremonya. Habang ang kanilang mga kapatid sa baryo ay hilong nagbubungkal ng ng lamang-ugat, ang mga magbabasura'y Nagbubungkal ng pira-pirasong papel at boteng basag-basag Sa yupiyuping dram sa ilalim ng maitim at manhid na mga poste ng ilaw. Bago kumain, nag-uunahan sila patungong palengke Matapos ang patas, mapuyos na laban sa mga langaw na nagyayabang ng kanilang kalayaan. Sila'y dinaluyong ng mga paninda at burloloy at mga bagay na napag- iwanan na't itinatangi, Sila'y nilamon ng mundo bago makatikim ng kahit mumo nito.
"These Scavengers," 1960 Kapatid
Ligid ng luntiang dahon ang kapatid ko'y nalugmok. Sa kanyang noo ang kanyang paniniwala'y pinapula Ng bala, lagpas sa mata, tagos sa utak, Umaagos ang dugo patungo sa nakabukang bibig niyang Hinagkan sa wakas ng kamatayang sinta ng gutom.
Doon sa gitnang dako ng bansa, ang walang masulingang Bangkay ay pinaggugulpi sa tiyan ng mga puluhan ng riple. Tumilapo'y sambungkos ng lamang-ugat, bungang-ligaw. At patakbo-takbo ang sundalo-kapatid-mamamatay-tao, bitbit ang de-rapidong baril ng dayuhan At ibinulsa ang baryang bayad sa pagpaslang.
Habang nananalasa ang aking kapatid sa sarili niyang mahal na kapatid Sa parang, sa gubat, sa bundok at ilog Magilas na nagpapakana ang kakarampot na mga dayuhang de-tuxedo, Nakikihalakhak sa kuntodo-pusturang pinagpipitaganang mga kababayan Sa magagarang gusaling abot-tanaw ang mga daungan.
Sa mga panauhi'y may pari at puta Sinasalat ang mga bulsa, ayos na ayos Sa pagbebenta ng grasya sa kanilang sinasanto. O kapuspalad kong kapatid na nalugmok, kaylayo mong nakahimlay Habang ang isa pang kapatid ay dumudurog ng tuyot mong lalamunan, pagtupad sa pangkalahatang atas.
"Brothers," 1961 Nakaturo paitaas ang madidilim na sibat ng oras
Nakaturo paitaas ang madidilim na sibat ng oras hatinggabi at ang walang katao-taong plasa ay saklot ng itim patay na hangin, at ang mabigat na katahimika'y nakadagan sa simbahan, sa bahay ng asendero at sa munisipyo.
Nakaturo paitaas ang madidilim na sibat ng oras ang nakaririnding huni ng mga kuliglig ay gumagapang sa damuhang tila mga espadang nakalutang, tinutusok tulad ng milyong aspile ang himpapawid na walang kabitu-bituin binabakas ang laksa-laksang bituing ipinukol sa mga bitak sa kalupaan.
Nakaturo paitaas ang madidilim na sibat ng oras ang hugis-pagong na pitong bundok na pumapaligid sa bayan ay gumagapang at sumasabog sa maninipis na aninong naglipana sa mga tuyong kalyeng inuka ng mapupurol na kareta ng kalabaw na lumalangitngit sa araw ng tyangge.
Nakaturo paitaas ang madidilim na sibat ng oras sa mataas niyang silid, tulog na naglalakad ang napakatabang kura patungong bintana at binabantayan ang malabong laro ng mga ulap ng mga matang may kulaba nananakit sa pagtitig sa madamong plasang nagluwal ng kioskong sabukot.
Nakaturo paitaas ang maiitim na sibat ng oras ang bahay ng asendero, tulad ng isang napakalaking pusa, ay naglalakad nang buong kinis sa loobang nababakuran ng mataas at makapal na bato at kahol ng mga asong parang nakakita ng multo ang alertong tulog ng mga gwardya'y hapong naglalakad sa labasan.
Nakaturo paitaas ang maiitim na sibat ng oras batbat ng nakapanghihinang kapaguran ang munisipyong puno ng bilanggo pinagpahinga ng gabi-gabing parusa ang kanyang makakapal na pamalo, lubid at latigo tapayan ng tubig, upos ng sigarilyo, bota kulungan ng mga daga at taeng pagkain.
Nakaturo paitaas ang maiitim na sibat ng oras ang makilos na katawan ng mga taumbaryo ay nagsasayaw tigib ng determinadong kisig tinutunton ang maninipis na bakod ng nakikiisang karaniwang taga- bayan at sumunod, puno ng pangamba ang makakapal na sementong pader na may pangunahing halaga.
Nakaturo paitaas ang maiitim na sibat ng oras ang pabulwak na ikid ng mapangahas na mga mananayaw ay pinagyayaman ng sabay-sabay na magkakaibang himig na pumupuno sa yayat nilang katawan nagsasaad ng mabangis na hagupit na sa araw-araw ay nagtitipon sa kanila sa tuyot na bukid.
Nakaturo paitaas ang maiitim na sibat ng oras maingat na kumikilos mula sa mga kubo ang lahat ng biktima ng tago at lantarang pang-aapi para magtipuntipon sa pinag-uugatan nito sa isang dakilang sandali ng sama-samang paghihiganti at pagtubos.
"The dark spears of the hours point high," 1961 Lawing Ginto
Mapanibasib na lawing gintong makintab Kaytalas kaytiyak mong sumipat Habang ginigiyagis ng iyong mga bagwis ang himpapawid Bago ka buong bagsik bumulusok pababa Sa tanghaling tapat, nang ang nakakadarang na dugo ng apoy Ay mabilis na nagpabulas ng iyong karikta't kukong Pandakma sa nalingat na manok, hindi naikanlong Ng mapagkalingang mga putak na nakaunawa Sa aninong mapanlansi, paikot sa bulabog na patag. Angkinin mo ang sisiw, ibong mandaragit, at Humagibis sa batong pistahan habang tinitipon mo ang plema Sa magaspang mong lalamunan, lawing ginto. Pakintabin ang iyong tuka't pakpak sa dugo ng walang kalaban-laban.
"Hawk of Gold," 1961 Mula Pilipinas hanggang Byetnam: mga ibong mandaragit
Sumpain ang mga ibong mandaragit Naglalaglag ng kanilang mga itlog na bakal Walang pakundangan Sinasalanta ang mga bukirin Nang buong bangis Nagsasabog ng gutom Nagluluwal ng kamatayan Winawarat ang dibdib Ng mahal nating kapatid na bansa.
Byetnam! Byetnam! Bawat bomba sa iyong dibdib Ay dusa sa aming puso.
Ang lunsaran ng iyong hilahil Ay nasa Mactan, Clark Field Sangley Point at kung saan pa Ang nandiritong mga pugad ng kasamaa'y Nagbibigay-aliw sa ibong maiitim Nagpapasakit sa iyo.
Gaano karami ang mga pugad ng kasamaang Nabuo na Sa iyong kalupaan? Gaano kakapal ang apoy at lasong Ibinuga ng ibong maiitim? Gaano karami ang mga kukong Nanira't nanibasib Ng iyong mga anak at yaman?
Iparinig sa amin ang mortar at rocket Land mine at panggabing reyd Iparinig sa amin ang laksa-laksang tunog ng iyong mga baril Iparinig sa amin ang iyong pakikibaka sa paglaya Iparinig sa amin ang maingat na mga bulong Sa iyong walang katapusang mga lagusan sa ilalim ng lupa At ihiyaw sa amin ang pananagumpay Sa bawat laban sa kapwa natin kaaway.
Hayaang ang mga putakti ng iyong galit Ay magpamaga sa nakasusuklam niyang mukha Hayaan ang mga bundok na balian Ng leeg ang maiitim na ibon Ang kanilang nakaririmarim na bunton ng mga bombang Sumasabog at lumalason Ay di makakatupok ni makakagapi ng iyong diwa.
Ang kalikasa'y kaibigan ng lumalabang masa Pamunuan ang bawat pulgada nito nang buong husay Gawing kalasag bawat halaman, punungkahoy at batuhan Bitagin ang kaaway sa sipat ng riple O sa bitag ng matutulis na kawayang Ikinukubli ng ilog at damuhan.
Bawat punong niyog Ay maging mahigpit na busog ng palaso Ang hangin ng silangan Ang gagapi sa dahas ng kanluran.
"From the Philippines to Vietnam: birds of prey," 1967 Ang gerilya’y tulad ng makata
Ang gerilya'y tulad ng makata Damdam ang lawiswis ng mga dahon Ang bakli ng mga sanga Ang kislot ng alon sa ilog Ang amoy ng siga't Ang abo ng paglisan.
Ang gerilya'y tulad ng makata Naglalaho sa mga punungkahoy Halamang-ligaw at batuhan Di mapiho pero pihado Sanay sa batas ng paggalaw At alam ang sanlaksang imahen.
Ang gerilya'y tulad ng makata Nakatugma't sukat sa kalikasan- Ang pinong pulso ng luntian Ang malalim na katahimikan, ang paimbabaw na kawalang-malay Ang aserong nakikipagtigasang lakas-loob Bumibitag sa kaaway.
Ang gerilya'y tulad ng makata Sumasabay sa laksang luntia't kayumanggi Sa gubat na nagliliyab sa mga pulang bulaklak Dumadakila't nagpapasigla sa lahat Umaapaw sa kalupaan, parang baha Nagmamartsa sa wakas laban sa kuta.
Walang katapusang kilusan ng lakas! Kilanlin ang matagalang tema: Ang epikong bayan, ang digmang bayan.
"The Guerilla is like a Poet," 1968 Ang beteranong walang saysay at ang mga dragon ng kanyang mga panaginip
Kinapaguran na niya ang pagkukwento Tungkol sa mga dragon. Hindi niya kailanman kapapaguran ang pagkukwento Gayunma'y gumapang na ang takot sa mga dragon Sa kanyang kaluluwa. Kaya't ihinahagis niya ang mga gunita Parang sibat at punyal Sa mesa. Ang kanyang mga salita'y tubig Na tumutupok sa baga. Minamaliit ng kanyang pangungutya Ang kasalukuyang pagbabangon. Ang halaga niya'y laging nakapaloob Sa mga naunang labanang inuulit-ulit Sa ibabaw ng mantilya Sa pagitan ng buga ng usok Na umaaligid sa alapaap ng disyerto Ng kanyang utak. Habang ang madaling mapaniwala'y nakanganga Sa kapwa nila beterano, Isang bayaning panghabang-panahon, Buu-buong salita ang bumibigkis sa kanilang pananahimik Sa mala-musmos nilang paghanga Nagtatayo ng mga kasinungalingang naglalatag ng dilim Sa panahong kanilang libangan. Pinupuno nito ang kanilang palsipikadong buhay Sa panahong itong napakalupit Ngayong ang mga drago'y naglilitawan sa bayan Dumarami mula sa kaylaon nang inihasik na mga ngipin Ng paghihirap. At kailangang mas maraming nilalang ang makahanap ng gabay Sa kaalaman kaysa sa walang kapararakang daldal. At kailangang mas maraming nilalang ang kumilos para wakasan Ang kasinungalingang napakatalamak sa entablado. At kailangang mas maraming nilalang ang magsara ng tainga Sa walang saysay O yaong sa unang malas ay may saysay Para gapiin Para supilin ang huling pangkat na ang dulot ay isang tiyak na kontradiksyon. Iwaksi siyang ang sinasabi'y ang tungkol sa sarili Sa mesa Habang namamatay ang mga tao sa larangan ng digma. Para sa mga kaytagal na nagtiis Sa katahimikan at natagpuan ang kanilang tinig Tiyak na tiyak. Samantalang patuloy ang nakabalat-kayo sa kapihan Sa pagbubunganga tungkol sa kanyang maswerteng galing Sa bawat yugto Sa makipot niyang himpilan. Ang panahong ito ng masaker Ay iniiwang mag-isa ang taong ang problema'y Ang kanyang pag-iwas, Na ang dangal ay isang palabas, Pabulungbulong lang ng kanyang kawalang-saysay. Kailangang gisingin ang munting taong ito Kung tunay ngang mayroon siyang kahit isang butil Ng maluwalhating kahapong kanyang pinalolobo. Kung di niya gagawin ang anumang makakayanan niya Ang mga dragon ng kanyang mga panaginip Ang tutupok sa kanya, Isang tumpok ng abong walang kabuluhan saanman O kung may kabuluha'y sa heograpia ng pagtataksil Na kanyang kinatatakutan tulad ng pagkatakot niya Sa mga dragon ng kanyang mga panaginip.
"The irrelevant veteran and the dragons of his dreams," 1968 Sa ulan
Masdan ang napakalawak na dagat ng kaluntiang Nag-uugnay at nagpapalutang sa mga nayon Anong lalim ng kaalaman tungkol sa ulan, araw At lupa ng mga magsasakang hindi nakatuntong sa paaralan.
Higit pa rito ang sakop ng kanilang kapangyarihan Nasa hanay nila ang mga kadre at mandirigma Lumalago silang magkakasama sa ulan Sa kilusang makilos para sa mga bagong tagumpay.
Nalalambungan ng hiwaga ang mga nayon. Napakadulas ng mga daan para sa kaaway At ang mga daho'y nagpapatindi ng kanilang bulag na takot Hindi makalipad ang mga demonyong ibong mandaragit.
Ito ang pagkakataon ng mga rebolusyonaryo Na maglunsad ng mahusay at matapang na opensiba Habang ang mas maraming kasama sa di mahaharangang likuran Ay sumasanib sa masa sa paggawa at pag-aaral.
"Under the rain," 15 June 1973 Pagpuri sa mga martir
Pinupuri natin hanggang sa kaitaasan At sa habang panahon Ang mga bayaning namatay Sa digma Sa kamay ng kaaway Sa silid-parusahan At sa kinasukulang pader. Sa ganitong madudugong lugar Pinakamatindi ang pakikibaka At ang kahulugan ng buhay Ay sinusubok sa isang mapagpasyang sandali. Ang tapang hanggang sa kahuli-hulihang hibla ng hininga Ang bumubuhay sa martir magpakailanman.
"In praise of martyrs," 9 Dec 1977 Paano maging bayani
Hindi ang paraan ng pagkamatay Ang sukatan sa pagiging bayani Ito ay ang kahulugang hinango Sa mga pakikibaka sa kaaway.
Nandiyan ang bayaning namatay sa larangan ng digma Nandiyan ang bayaning namatay sa gutom at sakit Nandiyan ang bayaning namatay sa sakuna Nandiyan ang bayaning namatay sa katandaan.
Anuman ang paraan ng pagkamatay May nag-iisang pamantayan: Pinaglilingkuran ng bayani ang mamamayan Hanggang sa kahuli-hulihan niyang hininga.
"What makes a hero," 10 Dec 1977 Ako’y laging kasama ninyo
Ang katawan ko'y nasa bilangguan Pero ang aking diwa'y malayang gumagala Sa bawat rehiyon at sona Sa lahat ng panahon.
Ang mga nagawa ko Sa haba ng panahon sa rebolusyon Ay hindi madaling mapapawi. Kayo ang nagtataguyod niyon.
Nang ako'y arestuhin Ang mga rebolusyonaryong pwersa Ay malayo na sa kakaunting Kanilang pinagsimulan.
Mangahas ituloy ang pagsulong Huwag hayaang ang pagkakatisud ninuman Ay makapagpaudlot ng ating dakilang kilusan Laging pataasin pa ang bandilang pula.
Ako'y laging kasama ninyo Sa inyong pag-aaral, gawain at laban Ako'y laging kasama ninyo Tinutupad ang ating mahihigpit na tungkulin.
Karamay ninyo ako Sa kasaganaan at pighati Lagi akong kasama ninyo Sa landas ng pagsulong.
Magpalawak sa buong bansa Magpalalim sa bawat lokalidad Pangibabawan ang bawat kahirapan Tiyakin ang ating tagumpay.
"I am always with you," 26 Dec 1977 Walang iinam pa
Matagal na akong nagpasya Na pag ako'y nakulong Gagawin ko ang ginawa ng Kasamang Ho Ang magsulat ng mga tulang rebolusyonaryo.
Papalakas ang kilusan Nang siya'y ikulong. Sa pag-awit niya tungkol sa butil ng bigas Na tila perlas sa kaputian, kailanma'y hindi siya nawalan ng ugnay.
Iniisip ko ang lahat ng kadahilanan Na sa tamang panahon ako'y makalalaya. Tiyak akong sa paglakad ng panahon Mapapawi ang anumang alinlangan tungkol sa tagumpay.
Samantala, walang iinam pa Sa pag-awit ng mga kanta ng paglaya Mga kanta ng pakikibaka ng mamamayan Bilang paglaban sa tiranya at pagkabagot.
Ang diwang masigla at malaya tulad ng sa akin Ay di kailanman maililibing sa kulungan Patuloy akong titindig Laban sa punebreng batingaw.
"Nothing more beautiful," 30 Dec 1977 Ang Aking Sandatang Ispiritwal
Makapangyarihang gabay ang Marxismo Sa rebolusyonaryong kilusang masa. Pero sa tumatagal na pagkakabimbin ko Ito'y akin ding sandatang ispiritwal.
Ginagamit ko ito para ipagtanggol ang aking dangal. Hindi ako mapangingibabawan ng kaaway. Siya'y kamuhi-muhi't pipitsugin Sa mamamayan at kasaysayan.
Humahango ako ng lakas sa rebolusyong Sa labas ng bilanggua'y patuloy ang pagsulong. Nais kong magbigay ng ambag, Bunga ng aking pakikibaka kahit nakakulong.
Gayon nga, matatagalan ko ang parusa, Ang dagan sa katawan at isip At lahat ng kademonyohang pakanang Ang rebolusyo'y aking itakwil.
Palaging inaalala ko ang mamamayan, Ang mga kasama't Pulang mandirigmang Nagbuhos ng dugo sa pakikibaka. Gaano na nga lamang ang aking paghihirap.
Bugbog lang ang aking dinanas, Water cure at araw-araw na pananakot. Pero ang pinakamahirap sa lahat ng aking pagsubok Ay ang buwan kada buwang pwersahang walang magawa.
Nakagapos ako lagi na sa aking katre Wala ni anong mabasa at walang salamin. Nakakabigat sa isip at walang kwenta Ang tumitig sa kisame't dinding.
Kaydami kong hinahanap-hanap Kaya't ang bagot at inis Kadalasa'y sumusubok lukuban ako sa aking pag-iisa. Pero ang Marxismo'y aking makapangyarihang sandata.
Ako ang nagsa-sarili kong katoto At inilalapat ang batas ng kontradiksyon Sa napakaraming problema't tanong Sa aking kinasadlaka't pinag-iisipan. Hangad nilang aking mga imbestigador ay impormasyon Pero ang tungo ko ay talakayan sa pulitika. Pinaninindigan ko ang pagkamatuwid ng rebolusyon Ang sakdal at mithi ng mamamayan.
Binabalingan ko ang pagtulang Naghahayag ng aking hangad sa paglaya Isinasanib sa lagi't laging masidhing Hangad ng mamamayan sa paglaya.
Sabik ako sa paggiliw ng mamamayan At lubos na inisyatiba sa pakikibaka Pero bawat araw na tumagal sa ngayong pugo'y Sumusubok at nagpapatindi sa tapang.
Ang magdaang araw ay araw palapit Sa pagkalas ng aking gapos. Ipinauubaya ko ang aking pag-asa sa pakikibaka Ng malawak na masa ng mamamayan.
"My Spiritual Weapon," 8 Feb 1978 Ikaw ang asawa’t kasama ko
Ikaw ang asawa't kasama ko. Marahas na tayo'y pinaghihiwalay Ng ganid sa dugong kaaway na maraming patibong. Nag-aalala tayo sa kagalingan ng isa't isa.
Ang hangad ng tirano'y napakasama. Sinusubukan niyang kamtin ang pagtataksil ng ating kaluluwa Sa pagpapahirap at pananakot na pagpatay At sa pagsasayang ng ating kasibulang lakas.
Nasisiyahan ang mabalasik niyang mga kampon Na tayo'y nagdurusa sa nakadadarang na kahon. Itinutulak sila ng mang-aagaw ng kapangyarihan At tinutupad ang mga utos, tulad ng mga aso.
Pero kahit sa ating sapilitang pagkakahiwalay Nananatiling tayo'y nagkakaisa sa maalab na panata Sa dakilang simulain ng rebolusyon. Matatag nating isusulong ang pakikibaka.
Ang ating pangunahing berdugong nakaluklok sa trono Ay mapapatalsik balang araw. Pagkat naisabog na ang mga butong binhi At ang bukas ay kilalang-kilala na.
Namuhay tayong ganap at mabunga Kahit sa kabataang gulang na tigib Ng napakaraming dapat gawin Sa maalab na daloy ng rebolusyon.
Hindi natin pinangingilagan ang hirap o kamatayan Para sa pinakamatayog na interes ng mamamayan. Kinamumuhian natin ang paninirang-puri at intriga Habang ang mamamaya'y naghihintay na tayo'y magsalita.
Maaaring hindi tayo payagang magsalita. Pero pinagtitibay ng mga dila ng apoy ang ating pagkamatuwid. Labis-labis na ang mga patibay Para sa karapat-dapat na pamana sa ating mga anak.
Ating hinahanap-hanap ang mahal na mga anak natin Pero patuloy silang ginagabayan ng ating diwa. Lalaging bahagi tayo ng kilusan Ibayong lagpas sa hangganan ng kasalukuyan.
"You are my wife and comrade," 10 March 1978 Pugon
Noong Disyembre, Ikinumpara ko ang aking selda Sa priser kung hatinggabi At kung tanghaling-tapat nama'y sa hurno.
Ngayong tag-init na'y Ikinukumpara ko ito sa impyerno, Pero dahil sa kaliitan nito'y Binansagan ko ring pugon ito.
Ito’y nagbabagang pugon Para sa pagpapatigas ng bakal At pagdadalisay ng ginto. Nakaaaliw ang pagkukumparang ito.
"A Furnace," 15 March 1978 Sa madilim na kailaliman
Hangad ng kalabang tayo'y ibaon Sa madilim na kailaliman ng bilangguan Pero ang gintong makinang ay minimina Sa madilim na kailaliman ng lupa At ang makinang na perlas ay sinisisid Sa madilim na kailaliman ng dagat. Nagdurusa tayo pero tumatagal At humuhugot ng ginto at perlas Mula sa kailaliman ng pagkataong Hinubog sa katagalan ng pakikibaka.
"In the dark depths," 10 April 1978 Perlas
Sa mapanglaw na ilalim ng dagat Binubuo ang perlas ng naasinang kirot Sa lambot ng talaba Sa ubod ng lamig, sa dagan Ng bundok-tubig na dusa.
Hindi maaabot ng tagasisid ang perlas Kung walang pasaning binabata Kung walang pagtitiis at dibdibang paggawa Kung ang paningi'y walang talim Tagos sa panglaw na dumadagan.
Makinang na bunga ang perlas Ng makapangyarihang pakikihamok ng talaba. Ito ri'y lumiliwanag na mata Saksi sa pagsisikap ng tagasisid. Inagaw sa panga ng kailaliman Tampok na hiyas ito ngayon ng tagumpay.
"Pearl," 12 April 1978 Ginto
Sa madilim na ilalim ng lupa Sa dagan ng bundok Na nag-iipon ng init ng araw Ang ginto'y nabibitag nakukulong Ngunit kumikinang sa natipong alab.
Hindi maaabot ng minero ang ginto Kung hindi huhukay ng malalimang lagusan Kung hindi puspusan ang paggawa Kung walang tumatagal na ilawan Sa dilim na dumadagan.
Ang nagbabagang pandayan at mangkok ng asido Ang nagpapalis ng dumi at nagpipino ng ginto Iikot ang mga turnong panghugis Para buuin ang korona ng tagumpay Ang matayog na kaluwalhatian ng bansa.
"Gold," 12 April 1978 Tula at pahinga
Mahabang panahon nang Ang mga litanya at dasal Ay nagpapagaan ng loob Ng mga nagdurusa.
Paghimlay sa gabi, Binibigkas ko ang aking mga tula Hanggang matuyuan ang aking lalamunan At makatulog na magaan ang loob.
Pero kaiba ang aking mga tula, Malapit sila sa mamamayan. Nasa kanila ang aking tiwala At sa matatag nilang pakikibaka.
Habang ako'y namamahinga, tiyak akong Patuloy ang pakikibaka. Pagkatapos kong mamahinga Gagawin ko ang aking kaya.
Ang pagkakapiit na mag-isa Ay parusang napakalupit. Pero ang mga tulang aking binubuo Ang marurubdub kong katoto.
"Poems and rest," 10 May 1978 Ang pagdating ng ulan
Tinipon ng matinding init Ang makakapal na ulap ay nagpadilim sa lahat ng sulok Pero ibinando ng kulog at kidlat Ang bagong panahon ng paglago sa ulan.
Ang laganap na hangin at papalalim na ilog Ay rumaragasa mula bundok para dalhin Ang mensahe sa mas damang paraan, Ang pagdating ng ulan sa patag.
Itinataas ng mga punungkahoy ang kanilang mga sanga sa kalawakan At masiglang sumasayaw Pinapataginting at isinasaliw ng mga halaman ang kanilang tinig Sa awit at tuwa ng mga punungkahoy.
Itinataboy ng hangin ang nalaglag na mga dahon At pinapaypayan ang titis sa tiwangwang na bukid Naglulundagan ang mga dila ng apoy at pinapawi ang uhaw Ng lupang sabik sa buhos ng ulan.
"The coming of the rain," 15 June 1978 Ulan at araw sa bundok
Paglipas ng kulog at kidlat Tila nilulusaw ng malamig madilim na ulap Ang mga bundok hanggang maging maitim na burak. Pero sa kabila ng nakapanlulumong tanawin Binababad sa ulan ang lupa, pinalulutang ang dumi At binubuhay ang mga sapa at ilog. Sa gitna ng palahaw ng hangin Ang mga punungkahoy at halaman sa kaitaasan Ay pinagpapala ng matagalang pampalusog. Gayundin naman ang mga tanim sa patag.
Pagkatapos niyon, umaalpas ang araw mula sa karimlan Para magdulot ng init sa mga bundok, Tiyaking ang ugat ng mga punungkahoy Ay mas mahigpit ang kapit sa lupa. Ang luntiang rangya ng mga dahon Ay kumikinang at ipinagdiriwang Ng di magkamayaw na kantahan ng mga ibon At masasayang kilos ng mga hayop. Sa malamig na simoy ng hangin, tinatanglawan ng araw Ang malinaw, pamatid-uhaw na tubig ng batis.
Kung panay ulan at bagyo lang Ang mga bundok ay magpuputik. Kung panay araw at tagtuyot lang Ang mga bundok ay magiging alikabok. Kung ihahambing sa ulan, ang araw ay nakakasilaw. Kung ihahambing sa araw, ang ulan ay nakagiginhawa. Sa pagsapol sa matagalang salit-salitan ng mga panahon Sa kanilang kasungita't natitipong biyaya Napalalagi ng bundok ang kanilang kaitaasan At ipinapahayag ang pangingibabaw sa pagkasalanta.
"Rain and sun on the mountains," 5 July 1978 Ang gitnang patag
Mahal ko ang luntiang lawak ng mga palayan Inilalantad ng sikat ng araw Ang sanlaksang ginintuang butil nito. Mahal ko ang matatag na tindig ng tubuhan Inilalantad ng sikat ng araw Ang ginintuang mga tubong matamis. Inihahatid ng umiihip na hangin sa patag Ang indayog ng paggawa ng mga magbubukid at manggagawang bukid. Mahal ko ang kalampagan sa daan at pagawaan Habang pinagtitiyagaan ng mga manggagawa ang ilang makina. Mahal ko ang bughaw na mga bundok sa kalayuan Pinatutunayan nila ang pag-asa para sa balanang anakpawis.
"The central plains," 15 August 1978 Angalo, o Angalo
Angalo, o Angalo! Higanteng manlalakbay na taga-hilaga Sa lahat ng panaho'y kaaway ng manlulupig. Bayani ng baybaying Ilokos Nasa batuhan ang iyong mga bakas Na tinatanglawan ng araw, buwan at mga bituin At walang ulan at ilog Na makakabura o makapagkukubli. Ang mga bundok, bulubunduki't lambak Ay nagsasaysay ng mga kwento ng katapangan Ng nakakamanghang mga hakbang At gawa para sa mga naghihirap.
Ang simoy ng hangin mula dagat at bundok Ay nagtatagpo para awitin ang iyong alamat. At lagpas pa sa kapal ng mga daho'y Pumapailanlang ang tinig ng mga api Umaasam na bumaba ka mula sa kalawakan Mula sa iyong tahanang kaytaas Sa Hilagang Bituing kayliwanag. Sinabi mong nagiging lama't buto ka Kapag bumabangong muli ang mga api laban sa kaaway. Angalo, o Angalo! Natutuwa akong gayon nga ang tinuran mo.
"Angalo, o Angalo," Nov 1979 Mga Bahagi ng isang Bangungot
1. Gabi, sariwang hanging May samyo ng luntiang dahon at bughaw na alon Ang sumasalpok sa mukha ko't kumakapit sa aking katawan At nagtutulak na katagpuin ko ang aking mahal. Wari'y hatak ng sandaang kabayo, naghuhumangos ako Tulad ng malayang ibong nasa pilak na laso Sa pagitan ng bundok at dagat. Ngunit, ay! tigib ang alanganing panahon Ng punyal na mata ng mga demonyo Sa sugpungan ng kaligtasan at panganib.
2. Matapos ang pagkukunwari sa dilim Sa paligid ng tahimik na istasyon ng bus Biglang pumasok ang mga demonyo Nagkakahol ang mga hayok sa dugo At pinamutla ang biglang liwanag. Pinaligiran ako ng mga armadong demonyong Mabalasik at ako'y pinosasan. Hinablot ako sa piling ng aking mahal At isinakay sa sasakyang nagkukumahog Sa nakapaninibagong gabing maginaw.
3. Dinala ako sa sentro ng impyerno Sa hari ng mga demonyo at kanyang mga pinuno Para sa ritwal ng kodakan. Itinaboy ng haring demonyo ang kanyang mga kabig At kami'y nagpingkian ng mga niloloob. Nagsimula siya sa pagbili ng kaluluwa. Bigo, bumaling siya sa paglalatag Ng patibong para sa mga kasama't walang malay. Muli'y nabigo, nagwakas siyang may banta Na ako'y hindi na niya makikitang muli.
4. Ang gabing malalim, ang masikip na posas At mga demonyo mandi'y di pa sapat. Ako'y piniringa't pinaikut-ikot. Mga kahong sunud-sunod ang pinasukan ko - Isang malawak na kampo, isang solar Na lumalangitngit ang geyt, At sa dulo'y isang seldang kaytahimik Na buong dahas na pinagsadlakan sa akin. Hangad ng mga demonyong madama kong ako'y Bulag, nawawala, di makahinga, mahina.
5. Tinanggal ko ang piring sa mata at aking natagpuan Ang sarili sa inaamag na nitso. Kinamumuhian ko ang kawalan ng bintana Ang maputlang luntian at katahimikan Ng dinding at kisame Ang matingkad na kayumanggi ng saradong pinto Ang nakakahilong pag-andap-andap ng malabong bombilya At ang mahinang daloy ng hangin mula sa di matantong butas. Paulit-ulit na bumabaligtad ang aking sikmura At naninikip ang aking dibdib.
6. Sunud-sunod ang pagdating ng mga demonyong walang ngalan Para kunwa'y makipagkaibigan o pagbantaan ako At galugarin ang aking utak at nerbyos. Hinihilo ko lang sila Para magkapanahon ang mga kasama At bigyang-babala sa aking pagkawala. Iginigiit ko ang karapatan para sa payo ng abugado Ang karapatang hindi ipagkanulo ang aking sarili Ang karapatang mabatid ang kinaroroonan ng aking mahal At ng mga kaibigang kasama naming dinukot.
7. Sapilitang hinubdan ako ng kamiseta At ipinulupot ito sa aking mukha. Hinigpitan ang isa pang piraso ng damit Sa aking nakapiring na ngang mga mata at batok. Pinosasan ang aking mga kamay sa likod Hanggang sa mamanhid dahil sa lubhang higpit. Ipinirmi ako sa isang upuang kahoy At pinaghintay ng aking kapalaran Sa lubos na kadiliman at kawalang-masulingan Sa kamay ng mga hayop.
8. Bigla, matitinding suntok Ang dumapo sa nakalutang kong mga tulang Sa dibdib at tiyan. Kasunod, walang tigil ang mga demonyo Sa pagtatanong, pananakot at paghahamon Habang walang lubay sa panununtok. Ang aking pananahimik, tugon o susog Ay laging nagdadala ng matitinding suntok. Paulit-ulit na nagbabanta ang mga demonyo Na bungo ko'y babasagin sa pader.
9. Natapos ang tila walang katapusang gulpihan Pero marami pang kasunod. Ginapos ng mga demonyo ang isang paa At isang kamay ko sa katre. Tinanggal ko ang piring at ang aking mga mata'y Tinamaan ng sinag ng liwanag Na sinusundan ang galaw ng aking mukha. Mas mabilis kaysa liwanag, sinipat ng mga mata ko Ang madilim na kawalan ng selda At naaninag ang tatlong demonyo.
10. Dalawa ang nagsasalitan sa pagtutok ng baril Sa aking lugmok nang katawan at inuulit-ulit Ang mga tanong na di ko inaasikasong sagutin Samantalang ang ikatlo'y tahimik na nakaupo Sa sahig ng madilim na selda. At may isa pang demonyong labas-pasok Para magtanong at magbantang Ako'y papatayin habang nasa akto ng "pagtakas". Paminsan-minsan, tinatadyakan ng isang demonyo Ang paa ng katre sa pagkainis.
11. Bilang pagkutya sa mapanibasib nilang anyo Parati kong sinasabing magpahinga na silang mga demonyo Pinagtatawanan ang kanilang mga salita't asta At ibinabato sa kanila ang kanilang pang-iinsulto Kahit pinapanghina nila ang aking katawan Sa patuloy na puyat, gutom at uhaw. Damdam kong ako'y inihahanda Sa mas masakit, mas masahol na parusa. Pero iniisip kong ang utos ng haring demonyo'y Maghasik ng takot at kalituhan.
12. Minsan pang ako'y piniringan Kasabay ng pagdagsa ng mas maraming demonyo Sa madilim, nakapanlulumong selda. Ang dalawang kamay at dalawang paa ko'y Mahigpit na iginapos sa katre May posas na matatalim ang gilid at humihigpit Sa tuwing ako'y kumibot, gaano man kabanayad. Narinig kong sinabi ng isang demonyo na handa na ang aking libingan At may isa namang nagsabi Na kuryentihin muna ako.
13. Naghahabulan ang mga isipin sa aking utak. Nakaharap at sinukat ko ang haring demonyo. Higit na hangad niya ang aking kaluluwa kaysa aking bangkay. Piniringan ako ng mga demonyo Para ikubli ang kanilang karuwagan. Magdurusa ako pero ako'y tatagal. Nagiging manhid ang nerbyos laban sa sakit Nagsasara ang utak laban sa kasukdulan. Pero ano nga kung ako'y mamatay, ang buhay ko'y Matagal nang inilaan sa kilusan.
14. Dinig ko ang pagdaloy ng tubig sa tubig Ang kalampag ng mga timbang plastik At kariskis ng nagkukumahog na mga bota. Isang bimpo ang inilatag sa aking mukha At hinawakan ng malalakas na kamay At aking ulo't sinakmal ang bibig ko. Ang tubig ay sumusuot sa aking ilong At nagpapabaha sa bunganga, lalamunan at baga. Kasabay ng daluyong ng tubig ay ang daluyong Ng mga tanong, pananakot at paghahamon.
15. Ginigilit ng posas ang aking galang-galangan at bukung-bukong Sa paulit-ulit na pagsinghap ko ng hangin Para paglabanan ang mahapding buhos ng tubig. Nagdurusa ako para sa napakaraming tao, grupo, Tirahan, nayon, bundok Na hindi ko alam o ayaw kong Ipaalam o ikumpirma sa mga demonyo. Sila'y napakasama at walang tigil Sa tangkang makapiga ng maiinit na impormasyon Tungo sa mas maraming huli at kurakot.
16. Higit sa sanlibong pagkakataon Sinusubukan ang lakas ng aking puso. Habang ako'y nakikitunggali at naghuhumiyaw na makahinga Sinasapawan ng tugtuging American rock ang aking mga hiyaw Para hindi makaabot sa labas ng kwartong parusahan. Sa pana-panahon, itinututok ng isang demonyo Ang nguso ng baril sa aking bunganga Itinutusuk-tusok ng isa pa ang kanyang mga daliri Sa iba't ibang bahagi ng aking katawan Para guluhin ang pulso ng aking pagtutol.
17. Nakapagpaluwag ng piring ang aking pakikitunggali. Nakita kong nasisiyahan ang isang nakatataas na demonyo. Maya-maya, isang demonyo ang umupo sa aking tiyan. Habang nanghihina ang aking katawan at nahihilo Walang saysay na sinubukan ng pinunong imbestigador Na ipailalim ako sa hipnotismo sa pag-uulit-ulit ng mga salita, Nagmumungkahing ako'y mahimbing na't Ipaubaya ang aking isip sa kanyang poder. Ako'y nakipagtunggali at pinanatiling buhay ang aking diwa Sa paggunita sa mga salitang isinisigaw sa labanan.
18. Nabigong lunurin ng mga demonyo ang aking diwa Pero ako'y pagod at hilo sa ilang araw. Halos hubad akong nakagapos sa katre Sugatan ang mga galang-galangan at bukung-bukong Mga kamay ay nawalan ng pandama, may kirot sa dibdib At wari'y tinutusok ng karayom ang aking mga mata. Kahit gayon, paulit-ulit na ako'y pinipiringan Sa nagsasalit-salit na pagdating ng mga bwitreng demonyo Para bingihin ako ng mga tanong. Parang walang katapusan ang kanilang tyaga.
19. Palaging iniisip ko ang mga ibong pandagat, Balingkinitan at mahiwaga sa alapaap ng bughaw na dagat At ang mabibining kalapati, paris-paris Bawat paris ay nakadikit sa isa't isa. Piniringan ako at isang bwitreng demonyo Ang dumating na may alok para ako'y insultuhin Ako'y ikukulong kapiling ang aking mahal Kapalit ng isang kasamang nasa laya. Nanggigil ako't inungulan ang demonyo At sana'y mas masahol pa ang nagawa ko sa harap niya.
20. Nakita ko ang nakangising mukha ng mga demonyong Dumating para sa isa pang alok: Ipahayag sa simple at pormal na paraan Na ako nga si A.G., ganoon lang At magwawakas ang pagpaparusa At isasama ako Sa ibang bihag ng haring demonyo. Nagkakaisa pa nga sila Na imposible ang pagtulong ng abugado Dahil na rin sa mga armadong demonyo.
21. Walang lubay ang pagpaparusa Na lalo pa ngang lumalala. Ang mga segundo, minuto, araw, linggo Buwan at ang mga tag-ulan at tag-araw ay bumabagsak Parang ga-higanteng mga bloke ng bakal Sa aking utak at nerbyos Sa lupaypay kong katawan sa pagkakagapos Ang kaliwang kamay at kanang paa kong Laging nakagapos sa nakapandidiring katre Sa pinaiiral na proseso sa pandarahas.
22. Tumutubo ang makakapal na kalyo kung saan ang bakal Ay dumidiin sa laman at buto. Nahihirapan ako sa tindi Ng init at lamig sa pagbabago Ng panahon at mga sandaling may araw.
Ang tanging aking nakikita'y ang maalikabok na dinding At masapot na kisame. Sa araw at gabi, kada sampung minuto Sumisilip sa butas ang isang demonyo Para tiyaking ako'y laging nakagapos.
23. Mga surot, lamok, langgam Ipis, butiki at gagamba lang Ang kasambahay ko sa bahaging ito ng impyerno. Hinahanap-hanap at pinananabikan ko ang aking mahal At iniisip ko ang kanyang sariling kinasapitan Pinananabikan ko ang lumalaki kong mga anak Pinananabikan ko ang matapat na samahan Ng mga manggagawa, magbubukid at kasama Pinananabikan ko ang mamamayang nag-aalsa At ang malawak at bukas na kalupaan ng aking bayan.
24. Ang mga demonyong nagkakalag sa aking pagkakagapos sa katre Ay karaniwang walang imik At magaspang, ako'y nililigalig at iniinsulto Kailanma't iniisip nilang ako'y lumalagpas Sa ilang minutong nakalaan para kainin ko Ang pagkaing panis at gawin ang mga pangangailangan. Ngumingiti lang ang demonyong doktor Kapag ako'y humihiling ng sariwang hangin at sinag ng araw. Hindi inaayos ng demonyong dentista Ang aking ngipin, manapa'y sinisira pa.
25. Ilang demonyo ang dumarating paminsan-minsan Nagtatanong kung bakit gusto kong magdusa Gayong ang kailangang gawin ko lang ay isuko Ang aking kaluluwa kapalit ng pagpapatawad ng haring demonyo. Nang minsang sinabihan akong tumakbo para sa kasiyahan ng isang kulumpon Ng mga demonyo, ako'y sumagot, Paano ako tatakbo'y Ni hindi man lang makagala kahit sa aking selda. Sila ma'y tumigil din ng kapupunta Para hayaang pagdusahan ko ng walang tigil Ang apoy ng bawat tag-init.
26. Habang ako'y tumatangging ipagbili o ihandog Ang aking kaluluwa sa haring demonyo, ang kanyang pakana'y Ligaligin ito't inut-inut na patayin Sa pagkakagapos ng aking katawan, Iamba ang espada ng kamatayan At magbantang hayaan itong tumarak Sa paraang pormal o impormal. Pero walang silbi ang pakana Habang ang pagdurusa ng pag-iisang nakakadena Ay pinangyayaring ang kamataya'y isang nakatutuksong hakbang.
27. Binabaka ko ang pagkabagot Ang natitipong tensyon sa aking katawan at isip At ang pasumpung-sumpong na halina ng pagkitil sa sarili Patuloy akong gumagawa at bumibigkas ng tula Para sumpain ang haring demonyo at mga kabig niya. Lagi kong ginugunita ang mga larawan Ng aking mahal, nagdurusa pero nakakatagal; Ng aming malalayang anak, mabulas ang paglaki; Ng masa ng mga naghihiganting anghel Armado ng pinakamatatalas na espada.
28. Bawat magdaang araw ay araw na napagtagumpayan Nagpapataas ng determinasyon at katatagan. Inasahan ko na ang laro ng haring demonyo: Iniharap ako sa kanyang hukuman bilang palabas At pinuri siya ng mga demonyong tagapaglitis Bilang pinakadakilang mambabatas, taga-huli, taga-bugbog Taga-usig, huwes at berdugo. Matapos ang mahabang panahon ng pagkakagapos, makakaupo na akong Katabi ang aking mahal sa harap ng mga demonyong huwes At hayaang mabatid ng mamamayan ang aming dinanas.
29. Ang magsalita tungkol sa pahirap pagkatapos ng lahat Ang magsalita tungkol sa isang oras na pambubugbog Sa napakaraming nawalang pagdulog sa dulang at oras ng pagtulog Sa anim na oras na hirap sa paghinga sa tubig Sa labingwalong buwang pagkakagapos
At sa napakaraming taon ng pag-iisang hindi man lang makaunat Ang magsalita tungkol sa paghihirap ay laging may kakulangan. Kailanma'y hindi sinasabihan ng haring demonyo at kanyang mga kampon Ang biktima kung kailan magwawakas ang isang pagpaparusa Habang sila'y nagbabanta ng mas marami pang pahirap at kamatayan.
30. Sa anu't anuman, gaano na ang aking hirap at dusa Habang iniisip ko silang higit na naghihirap Sa dahas ng araw-araw na pagsasamantala At dahas ng terorismo sa bansa. Minamaliit ko ang aking hirap at dusa Habang iniisip ko ang mamamayang lumalaban Para sa kanilang paglaya At ang kanilang paniningil sa dugong ibinuwis ng mga martir. Mimanaliit ko ang aking hirap at dusa Habang umaasa akong makaambag pa sa pakikibaka.
"Fragments of a Nightmare," Dec 1979 Ang Tulang Patalim
Masdan ang tulang patalim Banat at sintalas ng labaha May lamig at kislap ng pilak Sa liwanag o dilim.
Tingnan kung paano lumipad Ang itim-ibong puluhang Hiniyasan ng perlas Sa matatag-makilos na kamay.
Tingnan sa magkabilang pisngi Ng dahong bakal Ang mabulas at pinong lagablab ng apoy Gintong inukitan ng mga larawan.
Sa isang pisngi'y mga manggagawang Pinagtangi-tangi ng sibat at bakal Pugon, martilyo’t pandayan Tubig at hasaan Araro't kalabaw sa bukid Talaba sa dagat Pang-ukit at pangtunaw Mangkok ng asido sa hapag.
Sa kabilang pisngi'y Yaon ding mga manggagawang nangagtipon May matwid at handang lumaban Sa tanglaw ng maalab na bandila.
Pinagiging-ganap ng pag-aalsa Ang mga pwersa sa paggawa't Nanghihikayat ng isa pang pagsulong Sapol ang subok nang sandata.
Sapuling maigi ang tulang patalim Hayaan siyang umawit sa iyong kamay Itong kampila'y agimat Ng mamamayang pula ang tanda.
"The Bladed Poem," Marso 1982
ni JOSE MA. SISON
Salin ni Gelacio Guillermo
Jose Ma. Sison, Makata ng Proletaryado ni Gelacio Guillermo
Nakahanay si Jose Ma. Sison sa mga lider ng proletaryado tulad nina Mao Zedong at Ho Chi Minh na may natatanging hilig sa pagsulat ng tula. Sa gitna ng praktikal na pamumuno sa rebolusyonaryong kilusan, o sa samut-saring kalagayang hinaharap ng mga rebolusyonaryo sa pagtupad ng tungkulin, nakakahanap sila ng panahong ipahayag ang saloobin tungkol sa sarili, sa mga minamahal, sa lipunan at rebolusyon. Ang gawaing ito ay dagdag sa pagkilala sa kanila bilang mga indibidwal na naninindigan sa mga pundamental na pagbabago sa kani-kanilang panahon at bayan.
Sa mga makatang tulad nila, si Sison marahil ang may pinakamahabang praktika sa pagsulat ng tula, aabot na sa limang dekada, mula dekada singkwenta bilang mag-aaral (AB English Literature) sa Unibersidad ng Pilipinas hanggang sa kasalukuyan bilang political refugee sa The Netherlands, katayuang ngayo’y nalalagay sa panganib dahil sa pagbansag sa kanya ng imperyalismong Estados Unidos at Unyong Europeo bilang "dayuhang terorista." Bunga nito, nagkakaroon ng dobleng halaga ang mga tula bilang talaan ng mga tampok na bahagi ng kanyang buhay bilang guro at rebolusyonaryo, at ng pag-unlad ng kanyang panulaan mula sa asta ng panandaliang paglalarong linggwistiko ala-James Joyce ("By cokkis lilly woundis") hanggang sa pinakasimpleng pagsusuma ng isang napakakumplikadong buhay sa walang humpay na pakikibaka ("In the Dark Depths"/Sa madilim na kailaliman)
Sa isang pambihirang paglalahad ng ars poetica, sinabi ni Sison:
Ipinalalagay natin dito na para mahinog at lumalim, dumaan na ang makata sa matagal at dibdibang proseso ng paghantong sa isang paningin-sa-mundo, ng pagpapayabong ng kanyang buhay sa pamamagitan ng mga karanasang personal at kolektibong praktika sa kapwa, ng pagpapakabihasa sa wika at pagkatuto sa mga batikang manunulat, at kaalinsabay ay ng pagpapahusay ng sarili niyang kasanayan sa sining. Pero para lumikha ng tula, kailangang magtrabaho ang makata sa larangan ng matulaing imahinasyon, tuluy-tuloy o kahit man lang sa mahaba-habang panahon sa pana-panahon. (Author's Note, p 12, sa Prison and Beyond, Selected Poems 1958-1983. Akin ang salin-GG)
Hindi malayong inilalarawan niya rito ang proseso ng sarili niyang pag-unlad bilang makata/rebolusyonaryo, na mangyaring sundan ng iba.
Alam natin ang lugar ng tula sa buhay ni Sison, anuman ang mangyari, anuman ang kanyang maging kalagayan saanmang lugar at panahon. Sa isang tula, anya:
…. ….ang mga tulang aking binubuno Ang marurubdub kong katoto. ("Poems and Rest" 10 May 1978)
Alam din nating nakalugar ang kanyang mga tula sa buhay at pakikibaka ng sambayanang Pilipino.
Unang binasa sa "Gabi ng Pagpupugay kay Propesor Jose Ma. Sison" sa pamamahala ng College Editors Guild of the Philippines (CEGP), l4 Nobyembre 1002, UP Faculty Center. Ang mga tula: Baykokisliliwundis Karnabal Ang larong imperyal(ista) Masaker Itong mga magbabasura Kapatid Nakaturo paitaas ang madidilim na sibat ng oras Lawing ginto Mula Pilipinas hanggang Byetnam: mga ibong mandaragit Ang gerilya’y tulad ng makata Ang beteranong walang saysay at ang mga dragon ng kanyang mga panaginip Sa ulan Pagpuri sa mga martir Paano maging bayani Ako’y laging kasama ninyo Walang iinam pa Ang aking sandatang ispiritwal Ikaw ang asawa’t kasama ko Pugon Sa madilim na kailaliman Perlas Ginto Tula at pahinga Ang pagdating ng ulan Ulan at araw sa bundok Ang gitnang patag Angalo, o Angalo Mga bahagi ng isang bangungot Ang tulang patalim Baykokisliliwundis
Sa matubig lumuwal ang payatot na linta Bulag, pinagpala, malagoma para mapahaba pa Ang pagpapala niya't pagpapaputi sa laman bilang laman Berde, madulas na likod, matingkad na dilaw nakaguhit Sa nakaamba bihasang mga punyal, mga pinong karayom Wari'y may tagabulag sa pagsipsip ng dugo sa komunyong tao'y tao ang nilalaklak Nag-iiwan ng makating pantal, gawa niyang tunay, makasalanan Baykokisliliwundis! Budburan ng asin o apog o hayaang dumikit at malaglag!
"By Cokkis Lilly Woundis," 1958 Karnabal
Ang karnabal na paulit-ulit, gintong kalasag Umiikot sa binuwisang pamamayani ng dilim Dinadakma't tinitipon ang mga bituin Sa marahas na liwanag, tumitiling Sambahin ang sukdulang maibenta.
Ang itsurang walang puno't dulo, ang mapaglarong bakod Na mga karatulang marangal manlinlang Ay bumubukas sa bayad sa kumikitang geyt Na nagpapatuloy tulad ng isang magalang na pusa- Ang pambungad na paghahari ng mga burukratang nasusuhulan Sumusunod sa makasariling patnubay ng pangkalahatang tuntunin Sa magastos na tawaran para sa pwesto't gusali.
Sa kalagitnaan ng naninikip na kabilugan Ang masisiglang bugaw ay naghahabi ng marahas na kaibuturan; Itinatago ng magarbong porma ang mga trabahador Na nagtayo at nagsasabalikat nito, parang si Atlas. Ang mga toldang pangmonopolyo sa magulong ayos Itinatanghal ay ang pinakamagagaling na gawa ng mga hayop na nakatutok sa kliyente. Ang mga pulitiko't lisensyadong ispesyalista'y Sirkero sa pagbalanse at pagbaligtad, Nagsasakabayo, leon, elepante Oso at matsing. Bagay na komedyante sa tabi-tabi ang nagdudunung-dunungan, Kupkop ang kanilang kinastang agimat; Naghahandog ang mga palabas ng mga anomalya, tulad ng Mga makatang nagpapatawa'y sinisiryoso, O kung siryoso'y pinagtatawanan naman. Isang tsonggo ang kumukumpas sa simponyang nakaplaka. Naghahandog ng mga pekeng tapat sa orihinal tulad ng Orihinal na ahas sa ipinagbawal na punungkahoy At batang sobrang laki ang burat. Ang mga peepshow ay may hatid bukod pa sa sinisilip: Mga mapagkawanggawang ginang na nakikipaglambutsingan sa mga dyigolo; Nakakasiya ang sala-salabat na mga salamin sa kanilang sarili lang ang iniibig; Libreng pumasok sa bahay ng lagim Salamat sa kumpanya ng inuming pampalamig. Ang tanawin at kalkuladong bilis ng ferriswheel. Flying saucer, duyang eroplano, roller coaster, At tren-trenan - pinamamalagi ng lahat ng ito ang kahindik-hindik na panahon Ng daigdig na karnabal ng mga kantanod At lumalaking mga bata, ang karnabal na iniiwang kalbo ang patag Matapos ang gabi ng pagpuputong sa makwartang musa.
"Carnival," 1959 Ang Larong Imperyal(ista)
Nakakubli sa ngiti ng negosyante ang isang switik May kending patikim at nakalaang presyo Sa mga aliping sanlaksa ang pasasalamat. Walang latigo'y May ngiting radyoaktiv naman ang mamang kulay-araw, sinasantong dyablong pinakamatinik Pumapakyaw ng kawawang mga kalul'wa sa baseng pandepensa Walang palya'y tahimik pa - ang swabeng tiranong Walang kamay ay lumilingkis sa mga anakpawis sa bukid at tambakan Kanilang murang dugo ang pampatigas Sa tulay na bumibigat sa kwarta (ayon sa mga ninuno).
"The Imperial Game," 1966 Masaker
Siyam na gabi makaraan ang masaker Isang lalaking nakakabayo'y Mabilis na bumagtas sa lagusan ng kalabaw Kasunod ang mga lalaking hubad at sugata't nagwawagayway Ng mga kayumangging banderita Ng namuong dugo't putikang saplot Hinabi ng mga asawang matimpi, ngayo'y pinangingipuspos ng pagluluksa, Ngayo'y sarili ang hinahambalos ng nobena ng dalamhati.
Bago nitong siyam na gabi, dumating ang mga lalaking itim, Nakaunipormeng itim, Aroganteng bisitang Nagtatatawag ng pangalan, Isinisigaw ang utos sa bawat pinto, Hinahaltak ang natumba, ang tulog sa sahig-kawayan, Tinatadyakan ang mukhang gulantang, Tinitipong parang tupa ang matitipuno Sa talim ng bayoneta sa kalsada ng kamatayang Ginugwardyahan ng mga sundalong habol ay tansong medalya.
Doon, sa mahabang kalsadang pangkalabaw Palaruan ng mga batang-baryo Nilalansi ng mga eksperto sa tortyur ang makatarungang poot Para pigain ang lihim ng mga lagusan sa gubat. Tumambad sa bulag na sawaling dinding ang salot Tinupok ng nakapanlulumong kaguluhan ang mga dampa Habang kinakaladkad ang ama, anak, asawa at kapatid
Patungong ilog sa likod ng gumigiray na kapilya Para sa isa pang banal na digma ng mga taong itim. Sa dilim, isang mapagmalasakit ang nagsabi, "Luminya lang ng tuwid dito sa pampang Sumunod at nang makauwi na." Sila nga'y sumunod, at pumula ang ilog.
"Massacre," 1960 Itong mga magbabasura
Itong mga magbabasura, pinagpalang mga anak ng tapang, ay namimilipit Sa ritwal ng paghihirap, sanay, parang langaw. Walang sermong nag-aabang sa kanila sa kanto Sinusunggaban nila ang tagos-sa-kaluluwang pribilehiyo sa mga basurahan At mamasa-masang bunton ng tae para mapanumbalik ang kanilang laman at hininga. Sumusunod sa palad ng mga ama, nanghihina'y mabilis silang kumakain Bago dumagsa't umagos ang mga isda't tinapay. Bumabagsak sila sa katigangan ng sementado't Aspaltadong mga lansangan sa syudad; ang hingal at sukal ng semento't asero'y Walang bungang dulot, sila'y walang dinidiligang tagong tumana. Wala kahit kapirasong lupang sinlapad ng puntod ang magbibigay sa kanila Ng malinis makakaing usbong, ang tira-tira sa mundo ng basura ang kanilang minimina At sanay na isinusubo sa kanilang galis-bungangang Mahigpit kumagat sa mga sumpang sa kung saa'y hinalikan sa gintong tasa't Nginatngat nang may maputla't mahinhing bahid ng seremonya. Habang ang kanilang mga kapatid sa baryo ay hilong nagbubungkal ng ng lamang-ugat, ang mga magbabasura'y Nagbubungkal ng pira-pirasong papel at boteng basag-basag Sa yupiyuping dram sa ilalim ng maitim at manhid na mga poste ng ilaw. Bago kumain, nag-uunahan sila patungong palengke Matapos ang patas, mapuyos na laban sa mga langaw na nagyayabang ng kanilang kalayaan. Sila'y dinaluyong ng mga paninda at burloloy at mga bagay na napag- iwanan na't itinatangi, Sila'y nilamon ng mundo bago makatikim ng kahit mumo nito.
"These Scavengers," 1960 Kapatid
Ligid ng luntiang dahon ang kapatid ko'y nalugmok. Sa kanyang noo ang kanyang paniniwala'y pinapula Ng bala, lagpas sa mata, tagos sa utak, Umaagos ang dugo patungo sa nakabukang bibig niyang Hinagkan sa wakas ng kamatayang sinta ng gutom.
Doon sa gitnang dako ng bansa, ang walang masulingang Bangkay ay pinaggugulpi sa tiyan ng mga puluhan ng riple. Tumilapo'y sambungkos ng lamang-ugat, bungang-ligaw. At patakbo-takbo ang sundalo-kapatid-mamamatay-tao, bitbit ang de-rapidong baril ng dayuhan At ibinulsa ang baryang bayad sa pagpaslang.
Habang nananalasa ang aking kapatid sa sarili niyang mahal na kapatid Sa parang, sa gubat, sa bundok at ilog Magilas na nagpapakana ang kakarampot na mga dayuhang de-tuxedo, Nakikihalakhak sa kuntodo-pusturang pinagpipitaganang mga kababayan Sa magagarang gusaling abot-tanaw ang mga daungan.
Sa mga panauhi'y may pari at puta Sinasalat ang mga bulsa, ayos na ayos Sa pagbebenta ng grasya sa kanilang sinasanto. O kapuspalad kong kapatid na nalugmok, kaylayo mong nakahimlay Habang ang isa pang kapatid ay dumudurog ng tuyot mong lalamunan, pagtupad sa pangkalahatang atas.
"Brothers," 1961 Nakaturo paitaas ang madidilim na sibat ng oras
Nakaturo paitaas ang madidilim na sibat ng oras hatinggabi at ang walang katao-taong plasa ay saklot ng itim patay na hangin, at ang mabigat na katahimika'y nakadagan sa simbahan, sa bahay ng asendero at sa munisipyo.
Nakaturo paitaas ang madidilim na sibat ng oras ang nakaririnding huni ng mga kuliglig ay gumagapang sa damuhang tila mga espadang nakalutang, tinutusok tulad ng milyong aspile ang himpapawid na walang kabitu-bituin binabakas ang laksa-laksang bituing ipinukol sa mga bitak sa kalupaan.
Nakaturo paitaas ang madidilim na sibat ng oras ang hugis-pagong na pitong bundok na pumapaligid sa bayan ay gumagapang at sumasabog sa maninipis na aninong naglipana sa mga tuyong kalyeng inuka ng mapupurol na kareta ng kalabaw na lumalangitngit sa araw ng tyangge.
Nakaturo paitaas ang madidilim na sibat ng oras sa mataas niyang silid, tulog na naglalakad ang napakatabang kura patungong bintana at binabantayan ang malabong laro ng mga ulap ng mga matang may kulaba nananakit sa pagtitig sa madamong plasang nagluwal ng kioskong sabukot.
Nakaturo paitaas ang maiitim na sibat ng oras ang bahay ng asendero, tulad ng isang napakalaking pusa, ay naglalakad nang buong kinis sa loobang nababakuran ng mataas at makapal na bato at kahol ng mga asong parang nakakita ng multo ang alertong tulog ng mga gwardya'y hapong naglalakad sa labasan.
Nakaturo paitaas ang maiitim na sibat ng oras batbat ng nakapanghihinang kapaguran ang munisipyong puno ng bilanggo pinagpahinga ng gabi-gabing parusa ang kanyang makakapal na pamalo, lubid at latigo tapayan ng tubig, upos ng sigarilyo, bota kulungan ng mga daga at taeng pagkain.
Nakaturo paitaas ang maiitim na sibat ng oras ang makilos na katawan ng mga taumbaryo ay nagsasayaw tigib ng determinadong kisig tinutunton ang maninipis na bakod ng nakikiisang karaniwang taga- bayan at sumunod, puno ng pangamba ang makakapal na sementong pader na may pangunahing halaga.
Nakaturo paitaas ang maiitim na sibat ng oras ang pabulwak na ikid ng mapangahas na mga mananayaw ay pinagyayaman ng sabay-sabay na magkakaibang himig na pumupuno sa yayat nilang katawan nagsasaad ng mabangis na hagupit na sa araw-araw ay nagtitipon sa kanila sa tuyot na bukid.
Nakaturo paitaas ang maiitim na sibat ng oras maingat na kumikilos mula sa mga kubo ang lahat ng biktima ng tago at lantarang pang-aapi para magtipuntipon sa pinag-uugatan nito sa isang dakilang sandali ng sama-samang paghihiganti at pagtubos.
"The dark spears of the hours point high," 1961 Lawing Ginto
Mapanibasib na lawing gintong makintab Kaytalas kaytiyak mong sumipat Habang ginigiyagis ng iyong mga bagwis ang himpapawid Bago ka buong bagsik bumulusok pababa Sa tanghaling tapat, nang ang nakakadarang na dugo ng apoy Ay mabilis na nagpabulas ng iyong karikta't kukong Pandakma sa nalingat na manok, hindi naikanlong Ng mapagkalingang mga putak na nakaunawa Sa aninong mapanlansi, paikot sa bulabog na patag. Angkinin mo ang sisiw, ibong mandaragit, at Humagibis sa batong pistahan habang tinitipon mo ang plema Sa magaspang mong lalamunan, lawing ginto. Pakintabin ang iyong tuka't pakpak sa dugo ng walang kalaban-laban.
"Hawk of Gold," 1961 Mula Pilipinas hanggang Byetnam: mga ibong mandaragit
Sumpain ang mga ibong mandaragit Naglalaglag ng kanilang mga itlog na bakal Walang pakundangan Sinasalanta ang mga bukirin Nang buong bangis Nagsasabog ng gutom Nagluluwal ng kamatayan Winawarat ang dibdib Ng mahal nating kapatid na bansa.
Byetnam! Byetnam! Bawat bomba sa iyong dibdib Ay dusa sa aming puso.
Ang lunsaran ng iyong hilahil Ay nasa Mactan, Clark Field Sangley Point at kung saan pa Ang nandiritong mga pugad ng kasamaa'y Nagbibigay-aliw sa ibong maiitim Nagpapasakit sa iyo.
Gaano karami ang mga pugad ng kasamaang Nabuo na Sa iyong kalupaan? Gaano kakapal ang apoy at lasong Ibinuga ng ibong maiitim? Gaano karami ang mga kukong Nanira't nanibasib Ng iyong mga anak at yaman?
Iparinig sa amin ang mortar at rocket Land mine at panggabing reyd Iparinig sa amin ang laksa-laksang tunog ng iyong mga baril Iparinig sa amin ang iyong pakikibaka sa paglaya Iparinig sa amin ang maingat na mga bulong Sa iyong walang katapusang mga lagusan sa ilalim ng lupa At ihiyaw sa amin ang pananagumpay Sa bawat laban sa kapwa natin kaaway.
Hayaang ang mga putakti ng iyong galit Ay magpamaga sa nakasusuklam niyang mukha Hayaan ang mga bundok na balian Ng leeg ang maiitim na ibon Ang kanilang nakaririmarim na bunton ng mga bombang Sumasabog at lumalason Ay di makakatupok ni makakagapi ng iyong diwa.
Ang kalikasa'y kaibigan ng lumalabang masa Pamunuan ang bawat pulgada nito nang buong husay Gawing kalasag bawat halaman, punungkahoy at batuhan Bitagin ang kaaway sa sipat ng riple O sa bitag ng matutulis na kawayang Ikinukubli ng ilog at damuhan.
Bawat punong niyog Ay maging mahigpit na busog ng palaso Ang hangin ng silangan Ang gagapi sa dahas ng kanluran.
"From the Philippines to Vietnam: birds of prey," 1967 Ang gerilya’y tulad ng makata
Ang gerilya'y tulad ng makata Damdam ang lawiswis ng mga dahon Ang bakli ng mga sanga Ang kislot ng alon sa ilog Ang amoy ng siga't Ang abo ng paglisan.
Ang gerilya'y tulad ng makata Naglalaho sa mga punungkahoy Halamang-ligaw at batuhan Di mapiho pero pihado Sanay sa batas ng paggalaw At alam ang sanlaksang imahen.
Ang gerilya'y tulad ng makata Nakatugma't sukat sa kalikasan- Ang pinong pulso ng luntian Ang malalim na katahimikan, ang paimbabaw na kawalang-malay Ang aserong nakikipagtigasang lakas-loob Bumibitag sa kaaway.
Ang gerilya'y tulad ng makata Sumasabay sa laksang luntia't kayumanggi Sa gubat na nagliliyab sa mga pulang bulaklak Dumadakila't nagpapasigla sa lahat Umaapaw sa kalupaan, parang baha Nagmamartsa sa wakas laban sa kuta.
Walang katapusang kilusan ng lakas! Kilanlin ang matagalang tema: Ang epikong bayan, ang digmang bayan.
"The Guerilla is like a Poet," 1968 Ang beteranong walang saysay at ang mga dragon ng kanyang mga panaginip
Kinapaguran na niya ang pagkukwento Tungkol sa mga dragon. Hindi niya kailanman kapapaguran ang pagkukwento Gayunma'y gumapang na ang takot sa mga dragon Sa kanyang kaluluwa. Kaya't ihinahagis niya ang mga gunita Parang sibat at punyal Sa mesa. Ang kanyang mga salita'y tubig Na tumutupok sa baga. Minamaliit ng kanyang pangungutya Ang kasalukuyang pagbabangon. Ang halaga niya'y laging nakapaloob Sa mga naunang labanang inuulit-ulit Sa ibabaw ng mantilya Sa pagitan ng buga ng usok Na umaaligid sa alapaap ng disyerto Ng kanyang utak. Habang ang madaling mapaniwala'y nakanganga Sa kapwa nila beterano, Isang bayaning panghabang-panahon, Buu-buong salita ang bumibigkis sa kanilang pananahimik Sa mala-musmos nilang paghanga Nagtatayo ng mga kasinungalingang naglalatag ng dilim Sa panahong kanilang libangan. Pinupuno nito ang kanilang palsipikadong buhay Sa panahong itong napakalupit Ngayong ang mga drago'y naglilitawan sa bayan Dumarami mula sa kaylaon nang inihasik na mga ngipin Ng paghihirap. At kailangang mas maraming nilalang ang makahanap ng gabay Sa kaalaman kaysa sa walang kapararakang daldal. At kailangang mas maraming nilalang ang kumilos para wakasan Ang kasinungalingang napakatalamak sa entablado. At kailangang mas maraming nilalang ang magsara ng tainga Sa walang saysay O yaong sa unang malas ay may saysay Para gapiin Para supilin ang huling pangkat na ang dulot ay isang tiyak na kontradiksyon. Iwaksi siyang ang sinasabi'y ang tungkol sa sarili Sa mesa Habang namamatay ang mga tao sa larangan ng digma. Para sa mga kaytagal na nagtiis Sa katahimikan at natagpuan ang kanilang tinig Tiyak na tiyak. Samantalang patuloy ang nakabalat-kayo sa kapihan Sa pagbubunganga tungkol sa kanyang maswerteng galing Sa bawat yugto Sa makipot niyang himpilan. Ang panahong ito ng masaker Ay iniiwang mag-isa ang taong ang problema'y Ang kanyang pag-iwas, Na ang dangal ay isang palabas, Pabulungbulong lang ng kanyang kawalang-saysay. Kailangang gisingin ang munting taong ito Kung tunay ngang mayroon siyang kahit isang butil Ng maluwalhating kahapong kanyang pinalolobo. Kung di niya gagawin ang anumang makakayanan niya Ang mga dragon ng kanyang mga panaginip Ang tutupok sa kanya, Isang tumpok ng abong walang kabuluhan saanman O kung may kabuluha'y sa heograpia ng pagtataksil Na kanyang kinatatakutan tulad ng pagkatakot niya Sa mga dragon ng kanyang mga panaginip.
"The irrelevant veteran and the dragons of his dreams," 1968 Sa ulan
Masdan ang napakalawak na dagat ng kaluntiang Nag-uugnay at nagpapalutang sa mga nayon Anong lalim ng kaalaman tungkol sa ulan, araw At lupa ng mga magsasakang hindi nakatuntong sa paaralan.
Higit pa rito ang sakop ng kanilang kapangyarihan Nasa hanay nila ang mga kadre at mandirigma Lumalago silang magkakasama sa ulan Sa kilusang makilos para sa mga bagong tagumpay.
Nalalambungan ng hiwaga ang mga nayon. Napakadulas ng mga daan para sa kaaway At ang mga daho'y nagpapatindi ng kanilang bulag na takot Hindi makalipad ang mga demonyong ibong mandaragit.
Ito ang pagkakataon ng mga rebolusyonaryo Na maglunsad ng mahusay at matapang na opensiba Habang ang mas maraming kasama sa di mahaharangang likuran Ay sumasanib sa masa sa paggawa at pag-aaral.
"Under the rain," 15 June 1973 Pagpuri sa mga martir
Pinupuri natin hanggang sa kaitaasan At sa habang panahon Ang mga bayaning namatay Sa digma Sa kamay ng kaaway Sa silid-parusahan At sa kinasukulang pader. Sa ganitong madudugong lugar Pinakamatindi ang pakikibaka At ang kahulugan ng buhay Ay sinusubok sa isang mapagpasyang sandali. Ang tapang hanggang sa kahuli-hulihang hibla ng hininga Ang bumubuhay sa martir magpakailanman.
"In praise of martyrs," 9 Dec 1977 Paano maging bayani
Hindi ang paraan ng pagkamatay Ang sukatan sa pagiging bayani Ito ay ang kahulugang hinango Sa mga pakikibaka sa kaaway.
Nandiyan ang bayaning namatay sa larangan ng digma Nandiyan ang bayaning namatay sa gutom at sakit Nandiyan ang bayaning namatay sa sakuna Nandiyan ang bayaning namatay sa katandaan.
Anuman ang paraan ng pagkamatay May nag-iisang pamantayan: Pinaglilingkuran ng bayani ang mamamayan Hanggang sa kahuli-hulihan niyang hininga.
"What makes a hero," 10 Dec 1977 Ako’y laging kasama ninyo
Ang katawan ko'y nasa bilangguan Pero ang aking diwa'y malayang gumagala Sa bawat rehiyon at sona Sa lahat ng panahon.
Ang mga nagawa ko Sa haba ng panahon sa rebolusyon Ay hindi madaling mapapawi. Kayo ang nagtataguyod niyon.
Nang ako'y arestuhin Ang mga rebolusyonaryong pwersa Ay malayo na sa kakaunting Kanilang pinagsimulan.
Mangahas ituloy ang pagsulong Huwag hayaang ang pagkakatisud ninuman Ay makapagpaudlot ng ating dakilang kilusan Laging pataasin pa ang bandilang pula.
Ako'y laging kasama ninyo Sa inyong pag-aaral, gawain at laban Ako'y laging kasama ninyo Tinutupad ang ating mahihigpit na tungkulin.
Karamay ninyo ako Sa kasaganaan at pighati Lagi akong kasama ninyo Sa landas ng pagsulong.
Magpalawak sa buong bansa Magpalalim sa bawat lokalidad Pangibabawan ang bawat kahirapan Tiyakin ang ating tagumpay.
"I am always with you," 26 Dec 1977 Walang iinam pa
Matagal na akong nagpasya Na pag ako'y nakulong Gagawin ko ang ginawa ng Kasamang Ho Ang magsulat ng mga tulang rebolusyonaryo.
Papalakas ang kilusan Nang siya'y ikulong. Sa pag-awit niya tungkol sa butil ng bigas Na tila perlas sa kaputian, kailanma'y hindi siya nawalan ng ugnay.
Iniisip ko ang lahat ng kadahilanan Na sa tamang panahon ako'y makalalaya. Tiyak akong sa paglakad ng panahon Mapapawi ang anumang alinlangan tungkol sa tagumpay.
Samantala, walang iinam pa Sa pag-awit ng mga kanta ng paglaya Mga kanta ng pakikibaka ng mamamayan Bilang paglaban sa tiranya at pagkabagot.
Ang diwang masigla at malaya tulad ng sa akin Ay di kailanman maililibing sa kulungan Patuloy akong titindig Laban sa punebreng batingaw.
"Nothing more beautiful," 30 Dec 1977 Ang Aking Sandatang Ispiritwal
Makapangyarihang gabay ang Marxismo Sa rebolusyonaryong kilusang masa. Pero sa tumatagal na pagkakabimbin ko Ito'y akin ding sandatang ispiritwal.
Ginagamit ko ito para ipagtanggol ang aking dangal. Hindi ako mapangingibabawan ng kaaway. Siya'y kamuhi-muhi't pipitsugin Sa mamamayan at kasaysayan.
Humahango ako ng lakas sa rebolusyong Sa labas ng bilanggua'y patuloy ang pagsulong. Nais kong magbigay ng ambag, Bunga ng aking pakikibaka kahit nakakulong.
Gayon nga, matatagalan ko ang parusa, Ang dagan sa katawan at isip At lahat ng kademonyohang pakanang Ang rebolusyo'y aking itakwil.
Palaging inaalala ko ang mamamayan, Ang mga kasama't Pulang mandirigmang Nagbuhos ng dugo sa pakikibaka. Gaano na nga lamang ang aking paghihirap.
Bugbog lang ang aking dinanas, Water cure at araw-araw na pananakot. Pero ang pinakamahirap sa lahat ng aking pagsubok Ay ang buwan kada buwang pwersahang walang magawa.
Nakagapos ako lagi na sa aking katre Wala ni anong mabasa at walang salamin. Nakakabigat sa isip at walang kwenta Ang tumitig sa kisame't dinding.
Kaydami kong hinahanap-hanap Kaya't ang bagot at inis Kadalasa'y sumusubok lukuban ako sa aking pag-iisa. Pero ang Marxismo'y aking makapangyarihang sandata.
Ako ang nagsa-sarili kong katoto At inilalapat ang batas ng kontradiksyon Sa napakaraming problema't tanong Sa aking kinasadlaka't pinag-iisipan. Hangad nilang aking mga imbestigador ay impormasyon Pero ang tungo ko ay talakayan sa pulitika. Pinaninindigan ko ang pagkamatuwid ng rebolusyon Ang sakdal at mithi ng mamamayan.
Binabalingan ko ang pagtulang Naghahayag ng aking hangad sa paglaya Isinasanib sa lagi't laging masidhing Hangad ng mamamayan sa paglaya.
Sabik ako sa paggiliw ng mamamayan At lubos na inisyatiba sa pakikibaka Pero bawat araw na tumagal sa ngayong pugo'y Sumusubok at nagpapatindi sa tapang.
Ang magdaang araw ay araw palapit Sa pagkalas ng aking gapos. Ipinauubaya ko ang aking pag-asa sa pakikibaka Ng malawak na masa ng mamamayan.
"My Spiritual Weapon," 8 Feb 1978 Ikaw ang asawa’t kasama ko
Ikaw ang asawa't kasama ko. Marahas na tayo'y pinaghihiwalay Ng ganid sa dugong kaaway na maraming patibong. Nag-aalala tayo sa kagalingan ng isa't isa.
Ang hangad ng tirano'y napakasama. Sinusubukan niyang kamtin ang pagtataksil ng ating kaluluwa Sa pagpapahirap at pananakot na pagpatay At sa pagsasayang ng ating kasibulang lakas.
Nasisiyahan ang mabalasik niyang mga kampon Na tayo'y nagdurusa sa nakadadarang na kahon. Itinutulak sila ng mang-aagaw ng kapangyarihan At tinutupad ang mga utos, tulad ng mga aso.
Pero kahit sa ating sapilitang pagkakahiwalay Nananatiling tayo'y nagkakaisa sa maalab na panata Sa dakilang simulain ng rebolusyon. Matatag nating isusulong ang pakikibaka.
Ang ating pangunahing berdugong nakaluklok sa trono Ay mapapatalsik balang araw. Pagkat naisabog na ang mga butong binhi At ang bukas ay kilalang-kilala na.
Namuhay tayong ganap at mabunga Kahit sa kabataang gulang na tigib Ng napakaraming dapat gawin Sa maalab na daloy ng rebolusyon.
Hindi natin pinangingilagan ang hirap o kamatayan Para sa pinakamatayog na interes ng mamamayan. Kinamumuhian natin ang paninirang-puri at intriga Habang ang mamamaya'y naghihintay na tayo'y magsalita.
Maaaring hindi tayo payagang magsalita. Pero pinagtitibay ng mga dila ng apoy ang ating pagkamatuwid. Labis-labis na ang mga patibay Para sa karapat-dapat na pamana sa ating mga anak.
Ating hinahanap-hanap ang mahal na mga anak natin Pero patuloy silang ginagabayan ng ating diwa. Lalaging bahagi tayo ng kilusan Ibayong lagpas sa hangganan ng kasalukuyan.
"You are my wife and comrade," 10 March 1978 Pugon
Noong Disyembre, Ikinumpara ko ang aking selda Sa priser kung hatinggabi At kung tanghaling-tapat nama'y sa hurno.
Ngayong tag-init na'y Ikinukumpara ko ito sa impyerno, Pero dahil sa kaliitan nito'y Binansagan ko ring pugon ito.
Ito’y nagbabagang pugon Para sa pagpapatigas ng bakal At pagdadalisay ng ginto. Nakaaaliw ang pagkukumparang ito.
"A Furnace," 15 March 1978 Sa madilim na kailaliman
Hangad ng kalabang tayo'y ibaon Sa madilim na kailaliman ng bilangguan Pero ang gintong makinang ay minimina Sa madilim na kailaliman ng lupa At ang makinang na perlas ay sinisisid Sa madilim na kailaliman ng dagat. Nagdurusa tayo pero tumatagal At humuhugot ng ginto at perlas Mula sa kailaliman ng pagkataong Hinubog sa katagalan ng pakikibaka.
"In the dark depths," 10 April 1978 Perlas
Sa mapanglaw na ilalim ng dagat Binubuo ang perlas ng naasinang kirot Sa lambot ng talaba Sa ubod ng lamig, sa dagan Ng bundok-tubig na dusa.
Hindi maaabot ng tagasisid ang perlas Kung walang pasaning binabata Kung walang pagtitiis at dibdibang paggawa Kung ang paningi'y walang talim Tagos sa panglaw na dumadagan.
Makinang na bunga ang perlas Ng makapangyarihang pakikihamok ng talaba. Ito ri'y lumiliwanag na mata Saksi sa pagsisikap ng tagasisid. Inagaw sa panga ng kailaliman Tampok na hiyas ito ngayon ng tagumpay.
"Pearl," 12 April 1978 Ginto
Sa madilim na ilalim ng lupa Sa dagan ng bundok Na nag-iipon ng init ng araw Ang ginto'y nabibitag nakukulong Ngunit kumikinang sa natipong alab.
Hindi maaabot ng minero ang ginto Kung hindi huhukay ng malalimang lagusan Kung hindi puspusan ang paggawa Kung walang tumatagal na ilawan Sa dilim na dumadagan.
Ang nagbabagang pandayan at mangkok ng asido Ang nagpapalis ng dumi at nagpipino ng ginto Iikot ang mga turnong panghugis Para buuin ang korona ng tagumpay Ang matayog na kaluwalhatian ng bansa.
"Gold," 12 April 1978 Tula at pahinga
Mahabang panahon nang Ang mga litanya at dasal Ay nagpapagaan ng loob Ng mga nagdurusa.
Paghimlay sa gabi, Binibigkas ko ang aking mga tula Hanggang matuyuan ang aking lalamunan At makatulog na magaan ang loob.
Pero kaiba ang aking mga tula, Malapit sila sa mamamayan. Nasa kanila ang aking tiwala At sa matatag nilang pakikibaka.
Habang ako'y namamahinga, tiyak akong Patuloy ang pakikibaka. Pagkatapos kong mamahinga Gagawin ko ang aking kaya.
Ang pagkakapiit na mag-isa Ay parusang napakalupit. Pero ang mga tulang aking binubuo Ang marurubdub kong katoto.
"Poems and rest," 10 May 1978 Ang pagdating ng ulan
Tinipon ng matinding init Ang makakapal na ulap ay nagpadilim sa lahat ng sulok Pero ibinando ng kulog at kidlat Ang bagong panahon ng paglago sa ulan.
Ang laganap na hangin at papalalim na ilog Ay rumaragasa mula bundok para dalhin Ang mensahe sa mas damang paraan, Ang pagdating ng ulan sa patag.
Itinataas ng mga punungkahoy ang kanilang mga sanga sa kalawakan At masiglang sumasayaw Pinapataginting at isinasaliw ng mga halaman ang kanilang tinig Sa awit at tuwa ng mga punungkahoy.
Itinataboy ng hangin ang nalaglag na mga dahon At pinapaypayan ang titis sa tiwangwang na bukid Naglulundagan ang mga dila ng apoy at pinapawi ang uhaw Ng lupang sabik sa buhos ng ulan.
"The coming of the rain," 15 June 1978 Ulan at araw sa bundok
Paglipas ng kulog at kidlat Tila nilulusaw ng malamig madilim na ulap Ang mga bundok hanggang maging maitim na burak. Pero sa kabila ng nakapanlulumong tanawin Binababad sa ulan ang lupa, pinalulutang ang dumi At binubuhay ang mga sapa at ilog. Sa gitna ng palahaw ng hangin Ang mga punungkahoy at halaman sa kaitaasan Ay pinagpapala ng matagalang pampalusog. Gayundin naman ang mga tanim sa patag.
Pagkatapos niyon, umaalpas ang araw mula sa karimlan Para magdulot ng init sa mga bundok, Tiyaking ang ugat ng mga punungkahoy Ay mas mahigpit ang kapit sa lupa. Ang luntiang rangya ng mga dahon Ay kumikinang at ipinagdiriwang Ng di magkamayaw na kantahan ng mga ibon At masasayang kilos ng mga hayop. Sa malamig na simoy ng hangin, tinatanglawan ng araw Ang malinaw, pamatid-uhaw na tubig ng batis.
Kung panay ulan at bagyo lang Ang mga bundok ay magpuputik. Kung panay araw at tagtuyot lang Ang mga bundok ay magiging alikabok. Kung ihahambing sa ulan, ang araw ay nakakasilaw. Kung ihahambing sa araw, ang ulan ay nakagiginhawa. Sa pagsapol sa matagalang salit-salitan ng mga panahon Sa kanilang kasungita't natitipong biyaya Napalalagi ng bundok ang kanilang kaitaasan At ipinapahayag ang pangingibabaw sa pagkasalanta.
"Rain and sun on the mountains," 5 July 1978 Ang gitnang patag
Mahal ko ang luntiang lawak ng mga palayan Inilalantad ng sikat ng araw Ang sanlaksang ginintuang butil nito. Mahal ko ang matatag na tindig ng tubuhan Inilalantad ng sikat ng araw Ang ginintuang mga tubong matamis. Inihahatid ng umiihip na hangin sa patag Ang indayog ng paggawa ng mga magbubukid at manggagawang bukid. Mahal ko ang kalampagan sa daan at pagawaan Habang pinagtitiyagaan ng mga manggagawa ang ilang makina. Mahal ko ang bughaw na mga bundok sa kalayuan Pinatutunayan nila ang pag-asa para sa balanang anakpawis.
"The central plains," 15 August 1978 Angalo, o Angalo
Angalo, o Angalo! Higanteng manlalakbay na taga-hilaga Sa lahat ng panaho'y kaaway ng manlulupig. Bayani ng baybaying Ilokos Nasa batuhan ang iyong mga bakas Na tinatanglawan ng araw, buwan at mga bituin At walang ulan at ilog Na makakabura o makapagkukubli. Ang mga bundok, bulubunduki't lambak Ay nagsasaysay ng mga kwento ng katapangan Ng nakakamanghang mga hakbang At gawa para sa mga naghihirap.
Ang simoy ng hangin mula dagat at bundok Ay nagtatagpo para awitin ang iyong alamat. At lagpas pa sa kapal ng mga daho'y Pumapailanlang ang tinig ng mga api Umaasam na bumaba ka mula sa kalawakan Mula sa iyong tahanang kaytaas Sa Hilagang Bituing kayliwanag. Sinabi mong nagiging lama't buto ka Kapag bumabangong muli ang mga api laban sa kaaway. Angalo, o Angalo! Natutuwa akong gayon nga ang tinuran mo.
"Angalo, o Angalo," Nov 1979 Mga Bahagi ng isang Bangungot
1. Gabi, sariwang hanging May samyo ng luntiang dahon at bughaw na alon Ang sumasalpok sa mukha ko't kumakapit sa aking katawan At nagtutulak na katagpuin ko ang aking mahal. Wari'y hatak ng sandaang kabayo, naghuhumangos ako Tulad ng malayang ibong nasa pilak na laso Sa pagitan ng bundok at dagat. Ngunit, ay! tigib ang alanganing panahon Ng punyal na mata ng mga demonyo Sa sugpungan ng kaligtasan at panganib.
2. Matapos ang pagkukunwari sa dilim Sa paligid ng tahimik na istasyon ng bus Biglang pumasok ang mga demonyo Nagkakahol ang mga hayok sa dugo At pinamutla ang biglang liwanag. Pinaligiran ako ng mga armadong demonyong Mabalasik at ako'y pinosasan. Hinablot ako sa piling ng aking mahal At isinakay sa sasakyang nagkukumahog Sa nakapaninibagong gabing maginaw.
3. Dinala ako sa sentro ng impyerno Sa hari ng mga demonyo at kanyang mga pinuno Para sa ritwal ng kodakan. Itinaboy ng haring demonyo ang kanyang mga kabig At kami'y nagpingkian ng mga niloloob. Nagsimula siya sa pagbili ng kaluluwa. Bigo, bumaling siya sa paglalatag Ng patibong para sa mga kasama't walang malay. Muli'y nabigo, nagwakas siyang may banta Na ako'y hindi na niya makikitang muli.
4. Ang gabing malalim, ang masikip na posas At mga demonyo mandi'y di pa sapat. Ako'y piniringa't pinaikut-ikot. Mga kahong sunud-sunod ang pinasukan ko - Isang malawak na kampo, isang solar Na lumalangitngit ang geyt, At sa dulo'y isang seldang kaytahimik Na buong dahas na pinagsadlakan sa akin. Hangad ng mga demonyong madama kong ako'y Bulag, nawawala, di makahinga, mahina.
5. Tinanggal ko ang piring sa mata at aking natagpuan Ang sarili sa inaamag na nitso. Kinamumuhian ko ang kawalan ng bintana Ang maputlang luntian at katahimikan Ng dinding at kisame Ang matingkad na kayumanggi ng saradong pinto Ang nakakahilong pag-andap-andap ng malabong bombilya At ang mahinang daloy ng hangin mula sa di matantong butas. Paulit-ulit na bumabaligtad ang aking sikmura At naninikip ang aking dibdib.
6. Sunud-sunod ang pagdating ng mga demonyong walang ngalan Para kunwa'y makipagkaibigan o pagbantaan ako At galugarin ang aking utak at nerbyos. Hinihilo ko lang sila Para magkapanahon ang mga kasama At bigyang-babala sa aking pagkawala. Iginigiit ko ang karapatan para sa payo ng abugado Ang karapatang hindi ipagkanulo ang aking sarili Ang karapatang mabatid ang kinaroroonan ng aking mahal At ng mga kaibigang kasama naming dinukot.
7. Sapilitang hinubdan ako ng kamiseta At ipinulupot ito sa aking mukha. Hinigpitan ang isa pang piraso ng damit Sa aking nakapiring na ngang mga mata at batok. Pinosasan ang aking mga kamay sa likod Hanggang sa mamanhid dahil sa lubhang higpit. Ipinirmi ako sa isang upuang kahoy At pinaghintay ng aking kapalaran Sa lubos na kadiliman at kawalang-masulingan Sa kamay ng mga hayop.
8. Bigla, matitinding suntok Ang dumapo sa nakalutang kong mga tulang Sa dibdib at tiyan. Kasunod, walang tigil ang mga demonyo Sa pagtatanong, pananakot at paghahamon Habang walang lubay sa panununtok. Ang aking pananahimik, tugon o susog Ay laging nagdadala ng matitinding suntok. Paulit-ulit na nagbabanta ang mga demonyo Na bungo ko'y babasagin sa pader.
9. Natapos ang tila walang katapusang gulpihan Pero marami pang kasunod. Ginapos ng mga demonyo ang isang paa At isang kamay ko sa katre. Tinanggal ko ang piring at ang aking mga mata'y Tinamaan ng sinag ng liwanag Na sinusundan ang galaw ng aking mukha. Mas mabilis kaysa liwanag, sinipat ng mga mata ko Ang madilim na kawalan ng selda At naaninag ang tatlong demonyo.
10. Dalawa ang nagsasalitan sa pagtutok ng baril Sa aking lugmok nang katawan at inuulit-ulit Ang mga tanong na di ko inaasikasong sagutin Samantalang ang ikatlo'y tahimik na nakaupo Sa sahig ng madilim na selda. At may isa pang demonyong labas-pasok Para magtanong at magbantang Ako'y papatayin habang nasa akto ng "pagtakas". Paminsan-minsan, tinatadyakan ng isang demonyo Ang paa ng katre sa pagkainis.
11. Bilang pagkutya sa mapanibasib nilang anyo Parati kong sinasabing magpahinga na silang mga demonyo Pinagtatawanan ang kanilang mga salita't asta At ibinabato sa kanila ang kanilang pang-iinsulto Kahit pinapanghina nila ang aking katawan Sa patuloy na puyat, gutom at uhaw. Damdam kong ako'y inihahanda Sa mas masakit, mas masahol na parusa. Pero iniisip kong ang utos ng haring demonyo'y Maghasik ng takot at kalituhan.
12. Minsan pang ako'y piniringan Kasabay ng pagdagsa ng mas maraming demonyo Sa madilim, nakapanlulumong selda. Ang dalawang kamay at dalawang paa ko'y Mahigpit na iginapos sa katre May posas na matatalim ang gilid at humihigpit Sa tuwing ako'y kumibot, gaano man kabanayad. Narinig kong sinabi ng isang demonyo na handa na ang aking libingan At may isa namang nagsabi Na kuryentihin muna ako.
13. Naghahabulan ang mga isipin sa aking utak. Nakaharap at sinukat ko ang haring demonyo. Higit na hangad niya ang aking kaluluwa kaysa aking bangkay. Piniringan ako ng mga demonyo Para ikubli ang kanilang karuwagan. Magdurusa ako pero ako'y tatagal. Nagiging manhid ang nerbyos laban sa sakit Nagsasara ang utak laban sa kasukdulan. Pero ano nga kung ako'y mamatay, ang buhay ko'y Matagal nang inilaan sa kilusan.
14. Dinig ko ang pagdaloy ng tubig sa tubig Ang kalampag ng mga timbang plastik At kariskis ng nagkukumahog na mga bota. Isang bimpo ang inilatag sa aking mukha At hinawakan ng malalakas na kamay At aking ulo't sinakmal ang bibig ko. Ang tubig ay sumusuot sa aking ilong At nagpapabaha sa bunganga, lalamunan at baga. Kasabay ng daluyong ng tubig ay ang daluyong Ng mga tanong, pananakot at paghahamon.
15. Ginigilit ng posas ang aking galang-galangan at bukung-bukong Sa paulit-ulit na pagsinghap ko ng hangin Para paglabanan ang mahapding buhos ng tubig. Nagdurusa ako para sa napakaraming tao, grupo, Tirahan, nayon, bundok Na hindi ko alam o ayaw kong Ipaalam o ikumpirma sa mga demonyo. Sila'y napakasama at walang tigil Sa tangkang makapiga ng maiinit na impormasyon Tungo sa mas maraming huli at kurakot.
16. Higit sa sanlibong pagkakataon Sinusubukan ang lakas ng aking puso. Habang ako'y nakikitunggali at naghuhumiyaw na makahinga Sinasapawan ng tugtuging American rock ang aking mga hiyaw Para hindi makaabot sa labas ng kwartong parusahan. Sa pana-panahon, itinututok ng isang demonyo Ang nguso ng baril sa aking bunganga Itinutusuk-tusok ng isa pa ang kanyang mga daliri Sa iba't ibang bahagi ng aking katawan Para guluhin ang pulso ng aking pagtutol.
17. Nakapagpaluwag ng piring ang aking pakikitunggali. Nakita kong nasisiyahan ang isang nakatataas na demonyo. Maya-maya, isang demonyo ang umupo sa aking tiyan. Habang nanghihina ang aking katawan at nahihilo Walang saysay na sinubukan ng pinunong imbestigador Na ipailalim ako sa hipnotismo sa pag-uulit-ulit ng mga salita, Nagmumungkahing ako'y mahimbing na't Ipaubaya ang aking isip sa kanyang poder. Ako'y nakipagtunggali at pinanatiling buhay ang aking diwa Sa paggunita sa mga salitang isinisigaw sa labanan.
18. Nabigong lunurin ng mga demonyo ang aking diwa Pero ako'y pagod at hilo sa ilang araw. Halos hubad akong nakagapos sa katre Sugatan ang mga galang-galangan at bukung-bukong Mga kamay ay nawalan ng pandama, may kirot sa dibdib At wari'y tinutusok ng karayom ang aking mga mata. Kahit gayon, paulit-ulit na ako'y pinipiringan Sa nagsasalit-salit na pagdating ng mga bwitreng demonyo Para bingihin ako ng mga tanong. Parang walang katapusan ang kanilang tyaga.
19. Palaging iniisip ko ang mga ibong pandagat, Balingkinitan at mahiwaga sa alapaap ng bughaw na dagat At ang mabibining kalapati, paris-paris Bawat paris ay nakadikit sa isa't isa. Piniringan ako at isang bwitreng demonyo Ang dumating na may alok para ako'y insultuhin Ako'y ikukulong kapiling ang aking mahal Kapalit ng isang kasamang nasa laya. Nanggigil ako't inungulan ang demonyo At sana'y mas masahol pa ang nagawa ko sa harap niya.
20. Nakita ko ang nakangising mukha ng mga demonyong Dumating para sa isa pang alok: Ipahayag sa simple at pormal na paraan Na ako nga si A.G., ganoon lang At magwawakas ang pagpaparusa At isasama ako Sa ibang bihag ng haring demonyo. Nagkakaisa pa nga sila Na imposible ang pagtulong ng abugado Dahil na rin sa mga armadong demonyo.
21. Walang lubay ang pagpaparusa Na lalo pa ngang lumalala. Ang mga segundo, minuto, araw, linggo Buwan at ang mga tag-ulan at tag-araw ay bumabagsak Parang ga-higanteng mga bloke ng bakal Sa aking utak at nerbyos Sa lupaypay kong katawan sa pagkakagapos Ang kaliwang kamay at kanang paa kong Laging nakagapos sa nakapandidiring katre Sa pinaiiral na proseso sa pandarahas.
22. Tumutubo ang makakapal na kalyo kung saan ang bakal Ay dumidiin sa laman at buto. Nahihirapan ako sa tindi Ng init at lamig sa pagbabago Ng panahon at mga sandaling may araw.
Ang tanging aking nakikita'y ang maalikabok na dinding At masapot na kisame. Sa araw at gabi, kada sampung minuto Sumisilip sa butas ang isang demonyo Para tiyaking ako'y laging nakagapos.
23. Mga surot, lamok, langgam Ipis, butiki at gagamba lang Ang kasambahay ko sa bahaging ito ng impyerno. Hinahanap-hanap at pinananabikan ko ang aking mahal At iniisip ko ang kanyang sariling kinasapitan Pinananabikan ko ang lumalaki kong mga anak Pinananabikan ko ang matapat na samahan Ng mga manggagawa, magbubukid at kasama Pinananabikan ko ang mamamayang nag-aalsa At ang malawak at bukas na kalupaan ng aking bayan.
24. Ang mga demonyong nagkakalag sa aking pagkakagapos sa katre Ay karaniwang walang imik At magaspang, ako'y nililigalig at iniinsulto Kailanma't iniisip nilang ako'y lumalagpas Sa ilang minutong nakalaan para kainin ko Ang pagkaing panis at gawin ang mga pangangailangan. Ngumingiti lang ang demonyong doktor Kapag ako'y humihiling ng sariwang hangin at sinag ng araw. Hindi inaayos ng demonyong dentista Ang aking ngipin, manapa'y sinisira pa.
25. Ilang demonyo ang dumarating paminsan-minsan Nagtatanong kung bakit gusto kong magdusa Gayong ang kailangang gawin ko lang ay isuko Ang aking kaluluwa kapalit ng pagpapatawad ng haring demonyo. Nang minsang sinabihan akong tumakbo para sa kasiyahan ng isang kulumpon Ng mga demonyo, ako'y sumagot, Paano ako tatakbo'y Ni hindi man lang makagala kahit sa aking selda. Sila ma'y tumigil din ng kapupunta Para hayaang pagdusahan ko ng walang tigil Ang apoy ng bawat tag-init.
26. Habang ako'y tumatangging ipagbili o ihandog Ang aking kaluluwa sa haring demonyo, ang kanyang pakana'y Ligaligin ito't inut-inut na patayin Sa pagkakagapos ng aking katawan, Iamba ang espada ng kamatayan At magbantang hayaan itong tumarak Sa paraang pormal o impormal. Pero walang silbi ang pakana Habang ang pagdurusa ng pag-iisang nakakadena Ay pinangyayaring ang kamataya'y isang nakatutuksong hakbang.
27. Binabaka ko ang pagkabagot Ang natitipong tensyon sa aking katawan at isip At ang pasumpung-sumpong na halina ng pagkitil sa sarili Patuloy akong gumagawa at bumibigkas ng tula Para sumpain ang haring demonyo at mga kabig niya. Lagi kong ginugunita ang mga larawan Ng aking mahal, nagdurusa pero nakakatagal; Ng aming malalayang anak, mabulas ang paglaki; Ng masa ng mga naghihiganting anghel Armado ng pinakamatatalas na espada.
28. Bawat magdaang araw ay araw na napagtagumpayan Nagpapataas ng determinasyon at katatagan. Inasahan ko na ang laro ng haring demonyo: Iniharap ako sa kanyang hukuman bilang palabas At pinuri siya ng mga demonyong tagapaglitis Bilang pinakadakilang mambabatas, taga-huli, taga-bugbog Taga-usig, huwes at berdugo. Matapos ang mahabang panahon ng pagkakagapos, makakaupo na akong Katabi ang aking mahal sa harap ng mga demonyong huwes At hayaang mabatid ng mamamayan ang aming dinanas.
29. Ang magsalita tungkol sa pahirap pagkatapos ng lahat Ang magsalita tungkol sa isang oras na pambubugbog Sa napakaraming nawalang pagdulog sa dulang at oras ng pagtulog Sa anim na oras na hirap sa paghinga sa tubig Sa labingwalong buwang pagkakagapos
At sa napakaraming taon ng pag-iisang hindi man lang makaunat Ang magsalita tungkol sa paghihirap ay laging may kakulangan. Kailanma'y hindi sinasabihan ng haring demonyo at kanyang mga kampon Ang biktima kung kailan magwawakas ang isang pagpaparusa Habang sila'y nagbabanta ng mas marami pang pahirap at kamatayan.
30. Sa anu't anuman, gaano na ang aking hirap at dusa Habang iniisip ko silang higit na naghihirap Sa dahas ng araw-araw na pagsasamantala At dahas ng terorismo sa bansa. Minamaliit ko ang aking hirap at dusa Habang iniisip ko ang mamamayang lumalaban Para sa kanilang paglaya At ang kanilang paniningil sa dugong ibinuwis ng mga martir. Mimanaliit ko ang aking hirap at dusa Habang umaasa akong makaambag pa sa pakikibaka.
"Fragments of a Nightmare," Dec 1979 Ang Tulang Patalim
Masdan ang tulang patalim Banat at sintalas ng labaha May lamig at kislap ng pilak Sa liwanag o dilim.
Tingnan kung paano lumipad Ang itim-ibong puluhang Hiniyasan ng perlas Sa matatag-makilos na kamay.
Tingnan sa magkabilang pisngi Ng dahong bakal Ang mabulas at pinong lagablab ng apoy Gintong inukitan ng mga larawan.
Sa isang pisngi'y mga manggagawang Pinagtangi-tangi ng sibat at bakal Pugon, martilyo’t pandayan Tubig at hasaan Araro't kalabaw sa bukid Talaba sa dagat Pang-ukit at pangtunaw Mangkok ng asido sa hapag.
Sa kabilang pisngi'y Yaon ding mga manggagawang nangagtipon May matwid at handang lumaban Sa tanglaw ng maalab na bandila.
Pinagiging-ganap ng pag-aalsa Ang mga pwersa sa paggawa't Nanghihikayat ng isa pang pagsulong Sapol ang subok nang sandata.
Sapuling maigi ang tulang patalim Hayaan siyang umawit sa iyong kamay Itong kampila'y agimat Ng mamamayang pula ang tanda.
"The Bladed Poem," Marso 1982
posted by PUV Pasahero at 7:19 PM
0 Comments:
Post a Comment
<< Home